Categorie archief: grammatica

Wat en dat

Wat en dat – wat is correct?

Voor velen is wat en dat een vaak terugkomend struikelblok. Wat is correct in de zin: “Is er iets wat / dat ik moet doen?” Eigenlijk zijn beide varianten correct. Maar dat wil niet zeggen dat er geen verschil is. We leggen je het verschil uit.

wat en dat

Wat en dat – wanneer gebruik ik wat?

Als we de zin erbij pakken die we in de eerste zin noemden, is het correct om wat te schrijven. Het woordje wat wordt doorgaans gebruikt als men iets ondefinieerbaar wil duiden. In de zin Is er iets wat ik moet doen? wordt namelijk niet duidelijk wat er gedaan moet worden.

Wat en dat – wanneer gebruik ik dat?

Op het moment dat het wél duidelijk is wat er gedaan moet worden, is het gebruik van dat beter. We zien dat terug in de volgende zin: “Onze rondreis in Azië was het mooiste dat we ooit hebben gedaan.” Aangezien je hier spreekt over iets heel specifieks – de rondreis in Azië – is het gebruikelijk om het woord dat te schrijven.

 

Probeer het eens! Gratis correctie van je teksten (tot 500 woorden)!

 

Wanneer alleen dat?

We lazen hierboven al dat het gebruik van wat betrekking heeft op iets dat ondefinieerbaar is. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor een lange zin, waarbij niet helemaal duidelijk is wat er wordt bedoeld. Dat zie je terug in de volgende voorbeeldzin: “Het voetbalteam presteerde slecht verloor veel van haar wedstrijden, wat leidde tot directe degradatie.”

Wanneer alleen wat?

Er is één regel wanneer alleen maar het woord dat kan worden gebruikt. Dat is wanneer men verwijst naar een het-woord. Dat is goed terug te zien in de volgende zin: “Ik vraag Eric het boek aan te geven dat ik gisteren nog voor mijn verjaardag kreeg.”

 

 

Je wilt of je wil

Je wilt of je wil – wat is correct?

Het werkwoord willen is een van de lastigste werkwoorden van de Nederlandse taal. Is het nu je wilt of je wil? Lees hier welke werkwoordsvorm u in een bepaald geval dient te schrijven.

je wiltJe wilt of je wil?

Als we ons voor even concentreren op de vormen je wilt of je wil, is het verschil eenvoudig te duiden. Beide varianten zijn evenwel mogelijk. Het is echter de vraag hoe formeel de context is? Een voorbeeld:

  1. “Als je je nog wilt opgeven voor het volgende semester, doe dat zo snel mogelijk.”
  2. “Als je je nog wil opgeven, stuur dan een pb’tje via Facebook.”

In zin 1 zien we de formele variant. Deze zin doet wat serieuzer aan, daarom is het beter de formele variant mét een ‘t’ te gebruiken. In zin 2 is de context direct een stuk informeler. In dat geval is het beter om de variant zonder ‘t’ te gebruiken.

 

Probeer het eens! Gratis correctie van je teksten (tot 500 woorden)!

 

Je / jij achter de persoonsvorm

Als je/jij achter de persoonsvorm staat, valt de letter ‘t’ weg. Maar dat heeft echter niets te maken met wat we hierboven meldden. Toch bespreken we het maar even. We willen tenslotte alle onduidelijkheid wegnemen. In de volgende twee zinnen zie je dat de letter ‘t’ wegvalt.

  1. “Wil je nu wel of niet naar dat concert gaan?”je wilt of je wil
  2. “Wil jij de aardappelen even schillen?”

Houd er echter rekening mee dat dit alleen opgaat voor de je- en jij-variant. Want bij de u-variant is dit niet het geval. Kijk maar:

  1. “Wilt u het gras voor mij maaien?”
  2. “Wilt u het nou wel of niet doen?”

 

Als we kijken naar de afbeelding rechts, dan lijkt het dat niet de juiste schrijfwijze is gebruikt. Natuurlijk kunnen we niet altijd beoordelen of de schrijver iets formeel of informeel bedoelt. Echter, op de afbeelding lijkt het wel heel informeel. De schrijfwijze zonder de letter ‘t’ zou in dit geval beter zijn.

 

 

 

 

 

Verwijswoorden

Verwijswoorden – hoe gebruik ik ze?

Een erkend probleem in de Nederlandse taal is het correct gebruik van verwijswoorden. Het juiste gebruik van deze verwijswoorden is afhankelijk van het geslacht van het zelfstandig naamwoord. En dat is nu net waar men vaak over struikelt.

verwijswoorden

Verwijswoorden en geslacht

“Het team is zo op elkaar ingespeeld dat het bijna nooit zijn wedstrijden verliest.”

Kijkend naar bovenstaande zin zien we in eerste instantie dat het woord team een het-woord is. Het woord is dus onzijdig. Dat is het eenvoudigst, omdat we dan later in de zin de woorden het en zijn tegenkomen. Was het geslacht anders geweest, dan waren ook deze verwijswoorden anders geweest. Middels een overzicht proberen we duidelijkheid te verschaffen in deze toch wel lastige materie.

Het onzijdig het-woord – Het onderwerp is dus het. Het lijdend voorwerp (of ander voorwerp) is eveneens het. Het bezittelijk voornaamwoord wordt dan zijn.

Het mannelijk de-woord – Het onderwerp is hij. Het lijdend voorwerp (of ander voorwerp) is hem. Het bezittelijk voornaamwoord wordt zijn.

Het vrouwelijk de-woord – Het onderwerp is zij/ze. Het lijdend voorwerp (of ander voorwerp) is haar/ze. Het bezittelijk voornaamwoord is haar.

 

Probeer het eens! Gratis correctie van je teksten (tot 500 woorden)!

 

Bovenstaande uitleg is natuurlijk handig. Maar dan moet je wel weten welk geslacht een bepaald zelfstandig naamwoord heeft. Hoe kom je dat te weten? Dat is heel simpel. Het is een kwestie van telkens in het (online) woordenboek kijken. Daarin staat bij elk zelfstandig naamwoord vermeld wat het geslacht is. We geven enkele voorbeelden:

  • “De gemeenteraad (mannelijk) heeft in zijn wekelijkse bijeenkomst besloten om toch maar in te gaan op de hulpvraag.”
  • “De Vereniging van Eigenaren (vrouwelijk) meldt dat ze de aantijgingen ondertussen meer dan beu is.”
  • “Het kinderkoor (onzijdig) is ongelofelijk blij met de door hem opgevoerde kerstviering.”

 

verwijswoordenVerwijswoorden – zowel mannelijk als vrouwelijk

In een enkel geval kan een bepaald woord zowel het mannelijk als het vrouwelijk geslacht krijgen. Dat maakt het voor dat moment heel eenvoudig. Anderzijds wordt het er in zijn totaliteit niet overzichtelijker op. Het woord groep kan zowel mannelijk als vrouwelijk zijn. Ondanks dat geven wij in Nederland de voorkeur aan een mannelijke verwijzing. In Vlaanderen is dat net andersom en krijgt de vrouwelijke verwijzing de voorkeur.

 

 

 

 

Vindt u of vind u

Is het Vindt u of is het Vind u?

Moeten we nu Vindt u of Vind u schrijven? De juiste schrijfwijze is in nagenoeg alle gevallen Vindt u. In het geval van gebiedende wijs kan Vind u ook correct zijn. We zullen u haarfijn uitleggen hoe het zit. Tevens vertellen u een zeer handig ezelsbruggetje, waardoor u het eigenlijk nooit meer hoeft op te zoeken.

vindt uVindt u is correct als…

In de meest gangbare gevallen is Vindt u de juiste schrijfwijze. Het is echter wel afhankelijk van de zin waarvan het deel uitmaakt. Als het onderwerp in de zin u is, dan volgt altijd de schrijfwijze Vindt, met een t dus. Betreft het gebiedende wijs, dan schrijven we geen t (zie volgende alinea). We geven enkele voorbeelden van de schrijfwijze met een t:

  • Wat vindt u van onze taart?
  • U vindt de badkamer op de eerste verdieping.
  • Wie weet vindt u ons de meest geschikte zakenpartner.
  • Vindt u dat ook?

 

Probeer het eens! Gratis correctie van je teksten (tot 500 woorden)!

 

U hebt ongetwijfeld gezien dat het in bovenstaande gevallen niet uitmaakt of het een vraag is of niet. Wat de volgorde van de twee woorden vindt en u ook is, de letter t verschijnt altijd. Bij het werkwoorden vinden is het vaak lastig te bepalen wat de juiste schrijfwijze is. We horen tenslotte niet of er een t geschreven dient te worden. Maak het jezelf gemakkelijk en probeer het uit met een ander werkwoord, waar bij het wél makkelijk te horen is. Ook hier geven we enkele  voorbeelden:vind u

  • Loopt u vaker hard op zondagochtend?
  • Pakt u wel vaker alleen dat wat u nodig hebt?
  • U denkt zeker dat ik achterlijk ben.
  • Aan de linkerkant ziet u het brood, rechts ligt het beleg.

 

Vind is correct als…

Zoals gezegd kan Vind zonder t wel degelijk correct zijn. Dat is het geval als het gebiedende wijs is. Voor meer informatie hierover verwijs ik u naar de pagina Gebiedende wijs. Maar als u goed kijkt, verandert dan ook u in uw. Enkele voorbeelden van varianten van Vind uw zijn:

  • Vind uw advocaat en probeer de zaak te winnen.
  • Vind uw product en reken af bij de kassa.
  • Ga naar Indonesië en vind uw biologische moeder terug?

 

Ezelsbruggetje

Twijfelt u nog steeds over de schrijfwijze van vindt? Gebruik in geval van twijfel het werkwoord lopen. U krijgt dan wel een kromme zin – zoals Loopt u dat goed? – maar let daar even niet op. Het is echter wel meteen duidelijk of de t wel of niet geschreven dient te worden.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ontleden

Ontleden – weet u het nog?

Waarschijnlijk is het alweer een tijd geleden dat u het ontleden op school hebt geleerd. De kans is aanwezig dat u een deel ervan alweer vergeten bent. Niet alle regels kunnen wij u vertellen, dat is iets te veelomvattend. Maar de basisregels leest u hieronder.

ontledenRedekundig of taalkundig ontleden

Voordat we starten met het opsommen van verschillende regels, is het verstandig eerst een keuze te maken tussen redekundig en taalkundig ontleden. Daarin zit een wezenlijk verschil.

Bij het redekundig ontleden gaan we een zin opdelen in stukken. Elk stuk of zinsdeel heeft een bepaalde functie in een zin. Bij taalkundig ontleden hebben we het echter meer over het woordsoort. Dat klinkt verwarrend, maar dat is het niet. Kijk maar naar de volgende voorbeeldzin: “Premier Rutte heeft voor haar een mooie bos bloemen gekocht.”

Als we de voorbeeldzin redekundig ontleden, dan komen we tot de volgende conclusie:

  • premier Rutte = onderwerp
  • heeft = persoonsvorm
  • voor haar = belanghebbend voorwerp
  • heeft gekocht = werkwoordelijk gezegde
  • een mooie bos bloemen = lijdend voorwerp

Echter, als we de voorbeeldzin juist taalkundig ontleden, komen we tot het volgende:

  • heeft = hulpwerkwoord
  • voor = voorzetsel
  • haar = persoonlijk voornaamwoord
  • een = lidwoord
  • mooie = bijvoeglijk naamwoord
  • bos = zelfstandig naamwoord
  • bloemen = zelfstandig naamwoord
  • gekocht = zelfstandig werkwoord

 

Probeer het eens! Gratis correctie van je teksten (tot 500 woorden)!

 

Wij hopen dat het verschil tussen beide varianten inmiddels duidelijk is. Hebt u nog meer specifieke vragen over spelling en grammatica, laat het ons dan weten. Wij helpen u er graag mee. Ook kunt u een kijkje nemen bij de andere pagina’s waarin we uitleg geven over bepaalde taalkwesties van het Nederlands. Mocht het dan alsnog niet duidelijk zijn, maak dan gebruik van het contactformulier en stel uw vraag. De Schrijfdokter volgt de regels van het Genootschap Onze Taal. Dat is de organisatie die jaarlijks het Groot Dictee der Nederlandse Taal corrigeert.

Ervan of er van

Is het nu ervan of er van?

Wat is nu eigenlijk de juiste schrijfwijze – ervan of er van? Is er een regel die mij vertelt of ik deze twee woorden nu los of aan elkaar dien te schrijven? Lees hier verder voor enige uitleg.

ervan of er vanErvan of er van

Naast het woord ervan bestaan er nog meer van dit soort woorden. Bijvoorbeeld ermee, eraan, hiermee, waarmee, daarvoor, waarvoor, ervoor, daarvan, etc. In nagenoeg alle gevallen moeten deze woorden als één woord geschreven worden.  Deze aaneengeschreven combinaties van woorden verwijzen dan ook direct naar de context van de zin. Bijvoorbeeld:

  • Van de gemaakte blunders zal hij wel leren. Hij leert hiervan.
  • Naar wat zitten we nu te kijken? Waarnaar kijken we?
  • Vader kijkt naar het spelen van zijn dochter. Hij kijkt ernaar.
  • De juffrouw keek wel op van het vreemde gedrag van veel leerlingen. Daarvan keek ze op (of Daar keek ze van op).

Na deze voorbeelden weten we eigenlijk nog niet waarom het nu aan elkaar dient te worden geschreven. Je zou tenslotte ook kunnen denken: Hij kijkt er naar is toch ook goed? In bovenstaande opsomming mag je de woorden dus aan elkaar schrijven, omdat het voorzetsel geen vast onderdeel van een werkwoord. Is het dat wel? Dan mag het absoluut niet aan elkaar worden geschreven. We geven wederom een voorbeeld:

De ouders van Pietje gaan ervan uit dat het goed gaat op school. – In dit voorbeeld is uit een deel van het werkwoord uitgaan. Het is dan niet mogelijk om uit toe te voegen aan ervan.

Het kind maakte een tekening van Sinterklaas of iets wat daarvoor doorgaat. – Hier is duidelijk dat het woord door behoort bij het werkwoord doorgaan. Daardoor kan het niet gekoppeld worden aan daarvoor.

 

Probeer het eens! Gratis correctie van je teksten (tot 500 woorden)!

 

Uitzonderingen

ervan of er vanOp zich lijkt bovenstaande heel duidelijk. Toch zul je in de praktijk zaken tegenkomen die je weer aan het twijfelen brengen. Dan kan gebeuren door onder meer de volgende gevallen:

Wat zit er achter de manier waarop hij zich gedraagt?Achter de manier is een op zichzelf staande uitdrukking. Daaraan mag niets aan worden toegevoegd. Het is dus onmogelijk om in dit geval er en achter aan elkaar te schrijven. Echter, gebruik je Wat zit erachter?, dan mag het weer wel aan elkaar.

Is de wedstrijd tussen Ajax en Feyenoord al begonnen? Wie staat er voor? – Het moge duidelijk zijn dat ook in dit geval er en voor los van elkaar moeten worden geschreven.

 

 

 

Gebeurt of gebeurd

Is het gebeurt of gebeurd?

Het blijft een lastige kwestie. Is het gebeurt of gebeurd? De Nederlandse taal is nu eenmaal niet eenvoudig. En zeker ook niet logisch. Maar wanneer schrijf ik nou een ‘gebeurt’ en wanneer schrijf ik ‘gebeurd’? Lees het hieronder.

gebeurt of gebeurdGebeurt

Als eerst behandelen we de vorm ‘gebeurt’. Wanneer gebruiken we deze variant? We nemen de volgende voorbeeldzin:

“Druk op de Entertoets en kijk wat er gebeurt.”

Om te weten waarom we hier ‘gebeurt’ moeten schrijven, gaan we de zin ontleden. ‘Gebeurt’ is in deze zin een persoonsvorm en ‘wat’ is het onderwerp. Dat betekent dat we in dit geval een ‘t’ moeten toevoegen aan de stam ( gebeur + t = gebeurt). Meerdere voorbeelden van deze vorm:

  • Waarom gebeurt dat ons nu weer?
  • Wat gebeurt er als ik op de alarmknop druk?
  • Wat er ook gebeurt, altijd blijven lachen.
  • Wel uitkijken! Anders gebeurt er nog iets met je.

 

Probeer het eens! Gratis correctie van je teksten (tot 500 woorden)!

 

Gebeurd

Omdat we niet goed het verschil horen tussen de ‘d’ en de ‘t’ ontbreekt voor velen de logica. In veel gevallen schrijven we ‘gebeurd’ met een ‘d’. In dat geval spreken we van een voltooid deelwoord van het werkwoord ‘gebeuren’. Mogelijke opties zijn: er is gebeurd, er was gebeurd, het zou gebeurd kunnen zijn. Een voorbeeldzin:

“De update van dat programma is een uur geleden al gebeurd.”

Omdat we hier spreken van een voltooid deelwoord, dient het betreffende woord met een ‘d’ geschreven te worden. Als ‘gebeurd’ op deze wijze in een zin staat vermeld, dan is er nagenoeg altijd nog een ander werkwoord in de zin aanwezig. Nog meer voorbeelden van de vorm ‘gebeurd’:

  • Kijk naar je beeldscherm en zie wat er is gebeurd!
  • Wat zou er toch gebeurd kunnen zijn met die mevrouw uit die straat verderop?
  • Hoe kan het in hemelsnaam zo gebeurd zijn?
  • Wat gebeurd is, is gebeurd.

 

Bent u ondernemer? En hebt u vaker problemen met de Nederlandse taal? Hoe zouden uw zakenpartners reageren op een brief of mail met taalfouten? Waarschijnlijk wordt u per direct niet meer serieus genomen. Probeer daarom eens de schrijfcoach uit. U kunt ‘m een maand lang gratis uitproberen. Klik dan hier.

 

 

 

Taalfout, spelfout of typfout?

Taalfout, spelfout of typfout – wat is wat?

De ene zegt een typfout te hebben gemaakt, de ander meldt dat het een taalfout of spelfout betreft. Er is wel degelijk een verschil tussen de drie varianten. Taalfout, spelfout of typfout – we leggen u in het kort uit wat de verschillen zijn.

Taalfout

We spreken vaak van een taalfout, als het een grammaticale fout betreft. Een voorbeeld: “Het meisje die daar de brief in de brievenbus stopt, ken ik niet.” Het woord die zou vervangen moeten worden door dat. Het is tenslotte dat meisje. Een ander voorbeeld: “Hij gaat weg, omdat hij heeft geen zin meer.” De woordvolgorde in deze zin is niet correct. Zo’n taalfout ziet er wellicht wat sullig uit, maar komt regelmatig voor. Zeker bij mensen met een Marokkaanse of Turkse afkomst zien we deze fouten regelmatig terugkeren.

Het wordt ons Nederlanders ook niet gemakkelijk gemaakt. Te vaak zien we bijvoorbeeld op tv menige taalfout voorbij komen. Tja, als kijker denk je al gauw: “Nou, als het op tv op die manier wordt geschreven, dan zal het wel kloppen.” Helaas. Nee, dat is soms toch echt niet het geval. Het maakt het voor u niet eenvoudiger.

 

Probeer het eens! Gratis correctie van je teksten (tot 500 woorden)!

 

Spelfout

Waar je bij een typfout wellicht net even niet oplet, is dat bij een spelfout anders. Maak je een spelfout, dan is de kans groot dat je niet op de hoogte bent van bepaalde spellingsregels.

taalfoutSchrijf je pedicure salon in plaats van pedicuresalon, dan heb je dat waarschijnlijk bewust gedaan. Er is dan sprake van een spelfout. Pedicuresalon dient aan elkaar geschreven te worden, omdat het een samenstelling betreft.

 

Typfout

De typfout is het gemakkelijkst te omschrijven. U hebt niet zo veel tijd, maar dat ene mailtje moet toch echt even beantwoord worden. Snel kruipt u achter uw pc en begint te typen. Al in de eerste zin gaat het meerdere keren mis. U typt – of u tikt, net wat u wil – één of meerdere verkeerde letters in.

Gelukkig is het zo dat als u bijvoorbeeld in Word zulke fouten maakt, de spellingscontrole goed haar werk doet. Deze functie zorgt ervoor dat de tekstcorrectie op een juiste wijze wordt uitgevoerd. In negen van de tien gevallen hoeft u dus niet bang te zijn dat uw fout onopgemerkt blijft. Dat wil echter niet zeggen, dat u niet bij de les hoeft te zijn.

 

Succes ermee en mocht u hierover nog vragen  hebben, laat het ons weten. Ook voor algemene vragen over spellingscontrole en tekstcorrectie zitten wij voor u klaar. Binnen 24 uur krijgt u van ons een passend antwoord.

De Schrijfdokter is niet alleen specialist in het corrigeren van teksten. Kijk ook op onze andere website, als u een nieuwe tekst nodig hebt.

Hun of hen

Is het hun of hen?

De Nederlandse taal is niet eenvoudig. De meesten van ons maken stiekem nog weleens een grammaticale fout of spellen een woord verkeerd. Ook het gebruik van hun of hen (of was het nou zij) gaat ons niet altijd goed af. We proberen het u duidelijk uit te leggen.

 

hun of henHun of hen – wanneer gebruik ik hun?

Op zich is het duidelijk wanneer je hun moet gebruiken. Dat doe je op het moment dat hun een meewerkend voorwerp betreft, en er tevens geen voorzetsel voor staat. We geven je enkele voorbeelden.:

  • Australië is hun te ver – In deze zin gebruik je meewerkend voorwerp hun. Hun kan worden vervangen door voor hen.
  • Zij schonk hun een kopje thee in – Ook in deze is hun het meewerkend voorwerp en kan worden vervangen door voor hen.
  • De tranen sprongen hun in de ogen – Hun geldt hier als meewerkend voorwerp en is vervangbaar door de woorden bij hen.

 

Probeer het eens! Gratis correctie van je teksten (tot 500 woorden)!

 

Hun of hen – wanneer gebruik ik hen?

Het woordje hen gebruikt u in de volgende gevallen:

1. Na een voorzetsel – voor hen, bij hen, na hen. Voor de theorie hierover kunt u de informatie in de bovenstaande alinea raadplegen.

2. Als lijdend voorwerp – Hen wordt gebruikt als het woord in dat geval dient als lijdend voorwerp. Bijvoorbeeld: ‘Ik ontsla hen’; ‘Hij mijdt hen’; ‘Zij bekijken hen’.

Mocht u er nou echt niet uit komen met hun en hen, vervang het woordje dan door ze. Het probleem is dan direct opgelost. Want het woord ze kan ik beide gevallen worden gebruikt. Kijk maar: Ik geef ze (hun) de laptop. Let er wel op dat u hun en hen alleen gebruikt, wanneer ze verwijzen naar personen. Gaat het om materiële zaken, gebruik dan altijd het woord ze.

 

Hebt u meer vragen over dit soort uitdrukkingen? Vraag het De Schrijfdokter. Maar ook voor algemene vragen over spellingscontrole en tekstcorrectie zitten wij voor u klaar. Binnen 24 uur krijgt u van ons een passend antwoord.