Categoriearchief: group4

‘s Zomers of zomers

Wat is correct – zomers of ‘s zomers?

Zomers gaat Marc elke dag minimaal 10 kilometer wandelen. Tegen de verwachting in mag je de ’s in deze zin weglaten. Maar waarom? Dat heeft alles te maken met de leeftijd van deze vorm.

Historie

Al in 1614 vinden we een tekst waarin zomers wordt gebruikt in plaats van (de)s zomers om aan te geven dat er iets in de zomer gebeurt. Ook in de woordenboeken wordt het al heel vroeg aangeduid als een correcte vorm. ’s Zomers en zomers hebben dezelfde betekenis in die zin dat ze beide in de zomer kunnen betekenen. Omdat zomers ook een andere betekenis kan hebben – namelijk bruikbaar in de zomer – is het soms beter om toch de ’s te gebruiken. Zeker als je verwarring wil voorkomen is het geen overbodige luxe. Blijkt uit de context heel duidelijk dat het in de zin gaat om in de zomer, dan mag het gewoon allebei.

‘s Winters of winters

Maar hoe zit dat dan met ’s winters? Bij ’s winters heb je helaas die keuze niet. Zoals zomers al lang met een andere betekenis in de woordenlijst is opgenomen, is winters dat niet. Je kunt het hebben over winterse kleren, maar dan betekent het niet hetzelfde als ’s winters.

Het hangt er dus vanaf hoe lang een woord al bestaat of je de ’s weg kan laten of niet. Als je bijvoorbeeld kijkt naar de dagen van de week, dan mag je de ’s altijd laten vallen. Bij dinsdags en donderdags is het zelfs zo dat de ’s niet eens gebruikt wordt, omdat de uitspraak anders erg lastig is. Heb je het niet over de dagen van de week maar delen van de dag, dan mag het weer niet. Kijk maar naar de volgende voorbeelden:

  • ’s Nachts krijgt hij de meest briljante ideeën.
  • ‘s Vrijdags gaat Renate altijd sporten.
  • Vrijdags gaat Renate altijd sporten

's zomers of zomers

Vind je deze of een andere taalkwestie lastig? Stuur ons dan een bericht. Wellicht kunnen wij je verder helpen. Ook voor een offerte mag je ons benaderen. De Schrijfdokter volgt altijd de adviezen en taalregels van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.

Bovenop of boven op

Welke variant is juist – bovenop of boven op?

Die vaas staat midden in de kamer. Of is het die vaas staat middenin de kamer? Of: de plant staat bovenop de kast. Of is het: de plant staat boven op de kast. Hoe gaan we om met het aan elkaar schrijven van een voorzetsel en een ander voorzetsel of bijwoord dat ervoor staat?

Los van elkaar

Je schrijft de twee woorden los van elkaar in twee gevallen: er volgt een zelfstandig naamwoord (midden in de kamer, achter in de doos, boven op de vloer) of er volgt een persoonlijk voornaamwoord (mijn kussen lag boven op me). Je ziet hier dat het eerste voorzetsel iets zegt over het tweede voorzetsel. In deze gevallen kun je het eerste voorzetsel zelfs weglaten. Dat heeft geen effect op de grammatica van de zin.

Aan elkaar

Is bovenstaande bewering niet van toepassing, dan worden beide woorden aan elkaar geschreven:

  • Het boek lag onderop
  • Sara zat er middenin
  • Achterin staat mijn artikel

Bovenop of boven op

Hetzelfde geldt voor combinaties met het voorzetsel aan als achteraan, bovenaan en vooraan. Deze combinaties zijn theoretisch gezien opgebouwd uit twee delen, maar worden als één geheel beschouwd. Zij worden dus ook aan elkaar geschreven als er een zelfstandig naamwoord of persoonlijk voornaamwoord volgt. Want als je het eerste deel zou weglaten, zou er een incorrecte zin ontstaan:

  • Lucas stond vooraan bij het podium
  • Bovenaan de brief had zij een hartje getekend

Beide mogelijkheden

Toch zijn er genoeg situaties te bedenken waarin beide opties mogelijk zijn. Zo kun je zowel zeggen dat de klant bovenaan de trap stond te wachten als boven aan de trap. Al zie je ook in deze zinnen dat er een klein verschil in betekenis zit.

Bovendien zie je dat het los schrijven van bepaalde combinaties ook dubbelzinnigheden kan veroorzaken. Kijk eens naar de zin: Mijn dagboek lag boven in mijn kledingkast. Dit kan betekenen dat het dagboek boven ligt en dan specifiek in de kast, maar ook dat het dagboek helemaal op de hoogste plank in de kast ligt. Wordt de tweede optie bedoeld, zou je kunnen kiezen voor bovenin in mijn kledingkast. Dan verdwijnt de dubbelzinnigheid.

Mocht je nog vragen hebben over de schrijfwijze van bovenop of boven op, stel ze gerust. Ook voor het aanvragen van een offerte kun je De Schrijfdokter benaderen. Wij volgen altijd de richtlijnen en adviezen van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.

 

Ik word of ik wordt

Met of zonder t

Een geval dat vaak voorkomt is het onterecht toevoegen van een -t bij het vervoegen van een werkwoord waarvan de stam op een -d eindigt. Daarom hier in ieder geval alvast wat uitleg over de ik-vorm. De uitleg over ik word of ik wordt vind je overigens ook terug in onderstaande aanbieding van De Schrijfdokter.

De ik-vorm

In de ik-vorm wordt nooit, maar dan ook nooit de -t gebruikt achter werkwoorden als worden, landen en vinden. Als je afvraagt waarom dat is, dan is daar een logisch antwoord op te geven: de ik-vorm van welk werkwoord dan ook krijgt nooit een extra -t achter de stam. De ik-vorm kan dus alleen eindigen op ­-t als de stam al op een -t­ eindigt, bijvoorbeeld bij werkwoorden als zetten, bijten en moeten. Hierbij maakt het niet uit of ik vóór of na de persoonsvorm komt. Bij de jij-vorm maakt dat wel uit, maar dat is een ander verhaal.

Ik word of ik wordt – voorbeelden tegenwoordige tijd:

  • Ik schud de laatste hagelslag uit het pak.
  • Woest schud ik de laatste hagelslag uit het pak.
  • Ik wed om een euro dat ik eerder thuis ben dan jij.
  • Om een euro wed ik dat ik eerder thuis ben dan jij.
  • Ik word altijd zo boos als mensen hun rommel op straat gooien.
  • Waarom word ik altijd zo boos als mensen hun rommel op straat gooien?

ik word of ik wordt

‘Ik wordt’ in afbeelding is foutief geschreven.

Ook in de verleden tijd geldt deze regel. Bij de meeste werkwoorden wordt in de ik-vorm de –d in de stam verdubbeld: ik landde, ik antwoordde. De onregelmatige werkwoorden krijgen een heel andere vorm, maar ook hier nog steeds geen -t. Het is dus in geen enkel geval ik vondt of vondt ik, en het is nooit ik werdt of werdt ik.

Heb je vaker dit soort taalvragen? Stel ze aan De Schrijfdokter. Heb je echter een opdracht voor ons en wil je weten wat de kosten zijn? Gebruik dan het offerteformulier. Dan heb je binnen 24 uur een passende offerte in je mailbox. De Schrijfdokter volgt de richtlijnen van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.

Om de beurt of omstebeurt

Wat is nou correct?

Je bent al gauw geneigd te zeggen dat omstebeurt niet correct is. Toch is dat wel het geval. Het is weliswaar meer spreektaal dan schrijftaal, maar het is niet zo dat deze variant per definitie fout is. Dus als je gebruik wilt maken van om de beurt of omstebeurt, kijk dan goed naar de context. De context bepaalt welke variant je moet kiezen.

Wanneer om de beurt

Als je kiest voor deze variant, (dat geldt overigens ook voor om beurten) dan kies je voor zekerheid. Deze variant is altijd correct. We geven je een paar voorbeelden van om de beurt in een formele setting, een setting waarin omstebeurt eigenlijk niet wenselijk is.

  • De voorzitter zei: “Tijdens de vergadering mag iedereen om de beurt gebruikmaken van de rondvraag.”
  • In de Tweede Kamer mogen de Kamerleden om de beurt hun zegje doen.

Wanneer omstebeurt

Zoals gezegd: een informele setting is vereist om deze variant te gebruiken. Omstebeurt is sowieso spreektaal. Het advies van De Schrijfdokter is om het niet als schrijftaal te gebruiken. Daarvoor volstaat om de beurt. Gebruik je omstebeurt als je in gesprek bent met anderen, dan kan het geen kwaad. We geven je enkele voorbeelden waarbij omstebeurt is toegestaan.

  • De leraar zei: “Willen jullie zo vriendelijk zijn om omstebeurt je antwoord toe te lichten?”
  • “Hé kinderen, misschien is het handig als jullie omstebeurt de jarige een kadootje geven!”

om de beurt of omstebeurt

Opmerkelijk

In de Nederlandse taal zijn er enkele vergelijkbare gevallen die soms je wenkbrauwen doen fronsen, maar die wel correct zijn (mits informeel gebruikt). We geven je een paar voorbeelden hiervan:

  • De supporter zat helemaal alleen op de tribune.
  • De supporter zat helemaal allenig op de tribune.
  • Jouw bijdrage vind ik veel te weinig.
  • Jouw bijdrage vind ik veels te weinig.
  • Wacht nu eens even op mij!
  • Wacht nu eens efkes op mij!

Heb je vaker vragen over bepaalde taalkwesties? Speel deze dan gerust door aan De Schrijfdokter. Je krijgt dan binnen 24 uur een antwoord op je vraag. Dat geldt ook als je een offerte wilt ontvangen. Wij volgen de regels en richtlijnen van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.

Een op een of een-op-een

Wat is juist – een op een of een-op-een

In samengestelde woorden luidt vaak de vraag: wat schrijf je aan elkaar en moeten daar nou streepjes tussen of niet? Het is in ieder geval zo dat in samenstellingen zoveel mogelijk aan elkaar wordt geschreven. Maar hoe zit het in dit geval met de streepjes bij een-op-een? En dan gaat het niet om de accenten op de een. Daarover staat meer vermeld op de pagina Een van beide.

Is een op een fout?

Als je puur formeel naar de regels kijkt, dan moet je streepjes gebruiken. Dit heeft ermee te maken dat een-op-een als het ware wordt gezien als één woord, een soort vaste uitdrukking. Het is als je het zo bekijkt te vergelijken met doe-het-zelf en kant-en-klaar. Ook bij deze woordcombinaties zijn de streepjes noodzakelijk.

Een op een of een-op-een – uitzondering

Toch zijn er ook spellingsgidsen die de variant zonder streepjes goed rekenen. De vaste uitdrukking wordt dan niet als één woord maar als een woordgroep gezien. Dit zie je ook in woordcombinaties als keer op keer, van deur tot deur, een voor een. Toch heeft dit niet onze voorkeur, maar het is niet per definitie foutief.

Deze uitzondering wordt niet gemaakt wanneer de samengestelde uitdrukking een-op-een in een andere samenstelling wordt opgenomen. Dan zijn er altijd streepjes nodig: een-op-eensessie, een-op-eenbegeleiding of zoals je in de afbeelding hierboven ziet: een-op-eengesprek.

een op een of een-op-een

Een-op-eengesprek

Heb je vaker problemen met de manier waarop een woord geschreven of een zin geformuleerd moet worden? Schroom niet de medewerkers van De Schrijfdokter te benaderen hiervoor. Zij leggen je graag het e.e.a. uit als het gaat om de Nederlandse taal. De Schrijfdokter volgt altijd de adviezen, richtlijnen en regels van het Genootschap Onze Taal in Den Haag. Ook voor een offerte kun je ons benaderen. Gebruik hiervoor dan ons officiële offerteformulier. Je krijgt dan altijd binnen 24 uur een reactie van ons.

PS of P.S.

Welke versie is correct?

Hoe kun je nu het best de Latijnse afkorting PS of P.S. schrijven? Met of zonder puntjes? Of zijn er nog meer opties? Wat dacht je van ps of p.s.? De twee juiste schrijfwijzen zijn met een hoofdletter, dus PS en P.S. De varianten met een kleine letter zijn eigenlijk onmogelijk. Je gebruikt de letters PS of P.S. tenslotte voornamelijk aan het begin van de zin. Een hoofdletter is daarom altijd vereist.

Dubbele punt na PS of P.S.?

Wat ook vaak een struikelblok blijkt, is de vraag of er een dubbele punt dient te komen achter PS of P.S. We geven je snel duidelijkheid. Nooit komt er in zo’n geval een dubbele punt. Enkele voorbeelden:

  • P.S. Waarom doe je eigenlijk zo vreemd de laatste tijd?
  • PS Die laatste activiteit was erg leuk voor de kinderen.

Andere Latijnse afkortingen

De regel zoals hierboven beschreven geldt ook voor NB of N.B. en LS of L.S. Deze laatste (lectori salutem) betekent letterlijk heil aan de lezer of de lezer gegroet. Van NB of N.B. geven we hier nog een paar voorbeelden:

  • N.B. Daarom is het prettig voor iedereen vooral het goede te doen.
  • NB Vergeet niet je haren te kammen voordat je de straat op gaat.

PS of P.S.

Er zijn nog meer afkortingen afkomstig uit het Latijn. Ze zijn niet allemaal even bekend, maar de schrijfwijze is anders in vergelijking met de afkortingen hierboven vermeld. We noemen een paar voorbeelden:

  • p.m. – pro memoria
  • a.m. – ante meridiem (ofwel voor de middag)
  • s.s.t.t. – salvis titulis (ofwel bij adressering)
  • a.i. – ad interim

Worstel je vaker met taalproblemen? Ben dan zo vrij om een mail te sturen naar De Schrijfdokter. Binnen 24 uur krijg je dan een reactie van ons. Dat geldt ook als je een officiële offerte van ons wilt ontvangen. Gebruik hiervoor het offerteformulier. De Schrijfdokter volgt altijd de regels, adviezen en richtlijnen van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.

Chef kok of chef-kok

Wel of geen streepje

Is het nou chef kok of chef-kok? Het woord chef staat niet alleen voor een kok, maar kan in allerlei combinaties worden gebruikt. Maar wanneer krijg je in zo’n combinatie nu wél een streepje en wanneer niet? Kort gezegd zijn er twee soorten combinaties die kunnen voorkomen. Maar als we enkel kijken naar het hierboven genoemde voorbeeld, dan schrijven we een streepje tussen chef en kok.

Chef + dienst of afdeling

In dit geval wordt er geen gebruik gemaakt van een streepje. Hett heeft ermee te maken dat deze combinaties iemands functie aanduiden binnen een afdeling, bedrijf, etc. Het is als het ware een afkorting van die functie. De chef van de frontoffice wordt dus chef frontoffice. Denk ook aan: chef afwassen, chef bovenbouw.

Chef + beroep

Hier wordt wel een streepje toegevoegd. In het ene geval is dat omdat de delen van de samenstelling op gelijke hoogte staan. Een van de bekendste voorbeelden hiervan is chef-kok. Dit is hetzelfde als bij hotel-restaurant of dichter-priester. Aan de andere kant kan het eerste deel aangeven wat de status van het tweede deel is. Denk hierbij aan: oud-burgemeester, ex-vrouw.

chef kok of chef-kok

Chef kok of chef-kok – uitzondering

Ook hier zijn uitzonderingen op. Zo is chef-staf voor het hoofd van de legerstaf inmiddels normaal om te gebruiken. Toch zijn er ook combinaties die in het Groene Boekje staan die niet voldoen aan de tweede categorie en toch met een streepje worden geschreven. Het is niet duidelijk waarom dit zo is.

Worstel je vaker met bepaalde taalkwesties? Leg ze gerust eens voor aan De Schrijfdokter. Wij kunnen er ongetwijfeld een antwoord op geven. Ook voor het plaatsen van een opdracht mag je ons benaderen. Gebruik hiervoor het offerteformulier. Bij het schrijven en corrigeren gaan wij immer uit van de regels en richtlijnen van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.

Cadeau of kado

Wat is correct? Cadeau of kado?

Afhankelijk van de context zijn beide varianten – cadeau of kado – mogelijk. Leenwoorden uit het Frans, hoe ingeburgerd zijn die? Als een woord uit het Frans wordt geleend en veel wordt gebruikt, vernederlandst het woord vaak. Hierdoor ontstaat een alternatieve spelling. Soms wordt de Franse versie helemaal geschrapt. We hebben het tegenwoordig over een sigaret, niet meer over een cigarette. Deze uitleg vind je overigens ook terug in onderstaande aanbieding.

Formeel of informeel

Volgens de officiële spellingsregels is alléén cadeau correct. Toch zijn er ook taalgidsen die aangeven dat ook kado gebruikt kan worden, maar dan alleen in een informele context. Krijg je een brief van de overheid, dan zal daar niet het woord kado gebruikt worden. Krijg je echter een kaartje van je oma voor je verjaardag, dan kan zij best kado schrijven.

Spellingsregels

Beide woorden worden verder volgens de normale spellingsregels vervoegd:

  • Cadeau > cadeaus
  • Cadeau > cadeautje
  • Kado > kado’s                                              
  • Kado > kadootje

Officieel gezien is cadeau dus de correcte spelling en is dat altijd al zo geweest. In de tweede helft van de twintigste eeuw hadden veel woorden zowel een voorkeursvariant als een geaccepteerde vorm. Toch gold bij cadeau ook toen alleen cadeau als juiste spelling. Er waren wel woordenboeken die kado opnamen, en zelfs het woord kadotheek is een tijdje in zwang geweest. Toch werd daar altijd bij vermeld dat het ging om een onofficiële spellingsvariant. Toch komt de vorm kado niet uit het niks.

Cadeau of kado

In de negentiende eeuw werd het woord al gebruikt in informele situaties, wat blijkt uit een aantal geschreven bronnen uit die tijd. De spelling kado kwam pas in de tweede helft van de vorige echt veel meer voor. Dit viel samen met een periode waarin er meer woorden – voornamelijk uit het Engels (de voorbeelden zijn wellicht wat te specifiek en traceerbaar in dit geval) – werden vernederlandst. De meeste van die woorden worden nu niet meer gebruikt, maar kado is zeker ingeburgerd genoeg in een informele context.

Heb je vaker vragen over de Nederlandse taal? Stel ze gerust aan De Schrijfdokter. Mocht je een opdracht hebben, gebruik dan dit offerteformulier. Tijdens het schrijven en corrigeren gebruiken wijde regels en richtlijnen van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.

Van tevoren of vantevoren

Welke variant is correct?

Bij de schrijfwijze van dit woord ontstaan dikwijls twijfels. Want wat is nu correct? Van tevoren of vantevoren? We kunnen je verklappen dat van tevoren de juiste schrijfwijze is. Het is een vaste combinatie die altijd op deze manier wordt geschreven. Dus met slechts één spatie na het woord van. Het heeft dan de betekenis van vooraf of voor die tijd. Deze uitleg vind je overigens ook terug in onderstaande aanbieding van De Schrijfdokter.

We geven je enkele voorbeelden:

  • “Ik wist van tevoren dat het mis zou gaan.”
  • “Je moet je van tevoren wel een beetje voorbereiden.”
  • “Ik heb mijn zomervakantie ruim van tevoren geboekt.”
  • “Ik doe zoiets altijd van tevoren, achteraf is namelijk zo’n gedoe.”

Vantevoren of van te voren?

Beide varianten zijn niet correct. Opmerkelijk genoeg heeft het Genootschap Onze Taal in Den Haag daar een afwijkende mening over. Zij is namelijk bereid de afwijkende schrijfwijze vantevoren goed te keuren. Echter, er blijft maar één schrijfwijze over die te allen tijde correct is, namelijk van tevoren.

Van tevoren of vantevoren

Is te voren ook juist?

Ja, het woord tevoren is ook correct. Feit is wel dat de betekenis iets anders is. Tevoren kan ook worden beschouwd als eerder. Een voorbeeld wat dit betreft:

“Betaal je huur een maand tevoren, dan weet je zeker dat er geen problemen ontstaan.”

Kom je er niet uit met je tekst? Of heb je meerdere taalvragen die op deze site niet worden beantwoord, benader dan gerust De Schrijfdokter. Kijk eens op de pagina Tekst schrijven als je bijvoorbeeld voor je werk een stuk tekst moet schrijven dat lastiger blijkt dan gedacht. Je kunt dan vrijblijvend een offerte opvragen via ons offerteformulier.

Zometeen of zo meteen

Wat is juist – zometeen of zo meteen?

Om maar gelijk met de deur in huis te vallen: beide schrijfwijzen zijn correct. Zometeen of zo meteen mogen beide in alle gevallen worden geschreven. Eigenlijk is er geen enkel moment waarop je een foutieve variant kunt schrijven. Is dat even makkelijk? Deze uitleg vind je overigens ook terug in de onderstaande aanbieding van De Schrijfdokter.

Het verschil in het verleden

Zoals wel vaker was enkele decennia terug de schrijfwijze van een bepaald woord afwijkend. Gedurende de tijd zijn bepaalde schrijfwijzen herzien, en zo dus ook de schrijfwijze van zometeen en zo meteen. Daar waar vroeger slechts de variant zo meteen correct was, zijn beide varianten nu verdedigbaar. Is de ene variant dan beter dan de andere? Nee, zelfs dat niet. We geven je enkele voorbeelden die alle correct zijn:

  • “Zometeen gaan we naar het stadion, dus gelieve een beetje op te schieten.”
  • “Zo meteen gaan we naar het stadion, dus gelieve een beetje op te schieten.”
  • “Als jij dat document even via de mail doorstuurt, dan kan ik het zometeen uploaden.”
  • “Als jij dat document even via de mail doorstuurt, dan kan ik het zo meteen uploaden.”

Goedkeuring van de tijd

De laatste tijd zien we steeds vaker dat zometeen aan elkaar wordt geschreven. En dan dusdanig vaak dat je deze schrijfwijze haast niet meer kunt afkeuren. Al worden natuurlijk niet alle woorden goedgekeurd die op een foutieve manier zijn geschreven. Echter, bij zometeen is dat wél het geval en is verworden tot een officiële en correcte schrijfwijze.

Zometeen of zo meteen

Waar zien we dit vaker?

Varianten op zo meteen zijn bijvoorbeeld: zo dadelijk en zo direct. Het frappante is echter dat de regel ook in de andere vorm – in de aan elkaar geschreven vorm –  overeenkomt. Dat wil zeggen dat zodadelijk en zodirect ook correct geschreven woorden zijn.

Om onszelf up-to-date te houden wat betreft de spelling en grammatica van de Nederlandse taal volgen wij altijd de adviezen en regels van het Genootschap Onze Taal in Den Haag. Zit jij nu met een taalvraag? Stel deze vraag gerust aan De Schrijfdokter. Je hebt dan binnen 24 uur een antwoord op je vraag. Ook voor een scherpe offerte voor je schrijf- of correctieopdracht mag je ons benaderen.