Categoriearchief: taaldilemma

Twijfelen of weifelen

Twijfelen of weifelen – wat is correct?

Er is iets waar je best over kunt twijfelen: is het eigenlijk wel twijfelen? Of is weifelen een veel betere optie? De vraag is in dit geval vooral: wat is het verschil tussen deze werkwoorden?

Top 25 Irritantste Taalproblemen

Gratis download!

Inclusief heldere uitleg! En wij vragen niet om uw gegevens of mailadres.

 

Qua betekenis komen weifelen en twijfelen voor een groot deel overeen. Ze geven aan dat degene die het werkwoord bezigt nog niet weet wat hij of zij moet doen, dat iemand aan het wikken en wegen is. Misschien dat we iets kunnen afleiden uit de herkomst van beide woorden.

Het werkwoord weifelen is afgeleid van wuiven. Je kunt het dus zien alsof je een tijdje van de ene optie naar de andere optie zwaait en weer terug zonder dat je een keuze kunt maken tussen een van beide. Twijfelen is, zoals je waarschijnlijk al verwacht, afgeleid van twijfel. Dit zelfstandig naamwoord is vervolgens weer gebaseerd op twee en is ontstaan om een gevoel aan te geven van tweestrijd tussen twee opties.

twijfelen of weifelen

Die tweestrijd waar twijfelen van afgeleid is, duidt meteen ook het minieme verschil tussen beide werkwoorden aan. Een tweestrijd wijst op een situatie waarbij er meerdere mogelijkheden zijn en je niet weet welke je moet kiezen. Je kunt bijvoorbeeld twijfelen aan iemands kennis, twijfelen tussen een hond en een kat of twijfelen over je sollicitatiebrief. Ook als je weifelt ben je niet zeker van je zaak. Het verschil is vooral dat dit werkwoord meer aarzeling uitdrukt dan een letterlijke twijfel: doe ik het of doe ik het niet. Kijk maar naar de volgende voorbeelden:

  • De sporter weifelde over zijn deelname, maar zei uiteindelijk toch ja tegen de redactie van Wie is de Mol.
  • Omdat hij zo lang weifelde over het juiste perron miste hij zijn trein.

Je ziet hieraan dat beide werkwoorden eigenlijk hetzelfde betekenen: er zijn meerdere opties en je kunt niet kiezen. Er is een nuanceverschil tussen beide, maar dit levert eigenlijk bijna nooit een incorrecte interpretatie op. Daarom is het in bijna alle gevallen prima mogelijk om beide werkwoorden te gebruiken zonder dat er iets verandert in de betekenis.

Jij of je

Jij of je – is er een verschil?

Wat vind je ervan als we het eens hebben over het verschil tussen jij en je? Je ziet dat deze persoonlijke voornaamwoorden regelmatig door elkaar gebruikt worden in een tekst. Maar wanneer gebruik je nou welke variant? Of kunnen ze door elkaar worden gebruikt?

Top 25 Irritantste Taalproblemen

Gratis download!

Inclusief heldere uitleg! En wij vragen niet om uw gegevens of mailadres.

 

Het antwoord op deze vraag is te vinden in de nadruk die je op het woord wilt leggen. Kijk maar eens naar de volgende zinnen:

  • Heb jij mijn mok gebroken?
  • Heb je mijn mok gebroken?
  • Je zou de hond toch uitlaten?
  • Jij zou de hond toch uitlaten?

In beide combinaties zie je hier dat het gebruik van jij of je bepalend is voor wat de zin impliceert. In de eerste zin wil de persoon bijvoorbeeld weten wie zijn of haar mok heeft gebroken, terwijl in de tweede zin wordt gevraagd of de mok is gebroken of niet. Hetzelfde gebeurt in de andere twee zinnen. Je zou de hond toch uitlaten kan worden gevolgd door de vraag: waarom zit je dan nu op de bank televisie te kijken? Gebruik je jij dan verwacht je eerder een vraag als: waarom zie ik dan net onze zoon met de hond naar buiten lopen?

Jij of je

Jij geeft dus nadruk aan degene die het doet, terwijl je een stuk neutraler is. Daarom kun je je ook prima gebruiken als alternatief voor de nadrukkelijkere vormen jou en jouw – waarin er eenzelfde verschil in betekenis is aan te wijzen – of als je men bedoelt:

  • Je moet de dag plukken!                          Men moet de dag plukken!
  • Ik heb een boek voor je gekocht            Ik heb een boek voor jou gekocht
  • Je moeder deed de deur open                Jouw moeder deed de deur open

Kortom: twijfel je over het gebruik van je of jij? Bedenk dan vooral eens goed wat je intentie is. Wil je nadruk leggen, gebruik dan jij. Is dat niet zo? Dan is je ook een prima optie.

Ervan uitgaan

Is ervan uitgaan correct?

Er zullen veel mensen zijn die tegen dit probleem aanlopen: is het ergens vanuit gaan, ergens van uitgaan of ergens van uit gaan? Wat een hoop spaties toch allemaal! Dit is niet het enige werkwoord waarbij het soms een raadsel kan zijn. Er zijn meer lastige werkwoorden die met er, daar, hier en waar gecombineerd kunnen worden.

Top 25 Irritantste Taalproblemen

Gratis download!

Inclusief heldere uitleg! En wij vragen niet om uw gegevens of mailadres.

Wat is het hoofdwerkwoord?

De basisregel die je hierbij kunt aanhouden is: bepaal eerst wat het hoofdwerkwoord is van de combinatie. In dit geval is dat uitgaan. Je kunt het dus zien als een werkwoord dat in twee delen is opgedeeld. Het ene deel is uitgaan het andere ervan. Beide delen kunnen in sommige zinsconstructies weer opgedeeld worden in twee losse woorden: er, van, uit en gaan. Wat je hierbij moet onthouden, is dat de losse woorden van het eerste deel nooit vast worden geschreven aan de losse woorden van het tweede deel, wat de woordvolgorde ook is. Je krijgt dus in dit geval nooit vanuit. Kijk maar naar de volgende voorbeelden:

  • Charles ging ervan uit dat Loes uit zichzelf de afwas zou gaan doen.
  • Ervan uitgaande dat de arts gelijk had, begon zij aan de kuur.
  • Ik ben ervan uitgegaan dat ik er even lang over zou doen als de laatste keer.
  • Het is goed om daarvan uit te gaan.
  • Vader en moeder gaan er voor het gemak van uit dat hun kinderen goed op hun huis konden passen tijdens hun vakantie.

ervan uitgaan

Natuurlijk komt het woord vanuit wel gewoon voor in onze taal: Vanuit zijn oogpunt was dat een foute beslissing. In dat geval is vanuit een voorzetsel en geen samenstelling van van en uit.

Heb je vaker taalvragen, stel ze aan De Schrijfdokter. Ook voor een offerte mag je ons benaderen. Wij hanteren altijd de spellingsregels van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.

Tautologie of pleonasme

Tautologie of pleonasme – wat is het verschil?

Ieder van ons heeft op de middelbare school les gehad over de vraag; is het tautologie of pleonasme. Deze staan allebei voor een fenomeen in de taalkunde waarbij twee keer hetzelfde of deels hetzelfde wordt gezegd. Maar wat is het verschil?

Top 25 Irritantste Taalproblemen

Gratis download!

Inclusief heldere uitleg! En wij vragen niet om uw gegevens of mailadres.

Tautologie

Bij een tautologie wordt de hele betekenis van het ene woord herhaald door een ander woord te gebruiken met dezelfde betekenis én dezelfde woordsoort. Je ziet dan bijvoorbeeld twee bijwoorden, bijvoeglijk naamwoorden of zelfstandig naamwoorden die precies hetzelfde aanduiden. Lastig? Dat zal ongetwijfeld. Dus kijk eens naar de volgende voorbeelden:

  • Hij lust heel veel dingen niet, zoals bijvoorbeeld olijven, knoflook en champignons.
  • Brenda had geen zin, want ze had immers erg weinig geslapen.
  • Uiteraard gaan opa en oma vanzelfsprekend naar de verjaardag van hun kleindochter.
  • Eerst moest Robert de afwas doen, voordat zijn vriendin langs zou komen.

tautologie of pleonasme

Pleonasme

Een pleonasme lijkt op een tautologie, aangezien het ook duidt op een herhaling van betekenis. Bij een pleonasme is het echter vaak een deel van de betekenis en wordt de herhaling uitgedrukt door een woord met een andere woordsoort. Meestal is het een combinatie van een bijvoeglijk en een zelfstandig naamwoord, maar andere combinaties zijn mogelijk:

  • Witte sneeuw
  • In staat zijn om te kunnen lezen
  • Rode klaprozen
  • Het was verplicht om een veiligheidshesje aan te moeten doen
  • Houten takken

pleonasme

Je kunt je afvragen of je tautologieën en pleonasmen mag gebruiken of niet. In theorie zijn het constructies die je wilt vermijden. Toch zijn daar ook uitzonderingen op. Zo zijn er inmiddels ingeburgerde combinaties te bedenken. Denk aan open en bloot, gratis en voor niets. Daarnaast zijn beide fenomenen te gebruiken als stijlfiguur. De schrijver gebruikt in dat geval deze “incorrecte” combinaties om extra kracht mee te geven aan wat je wil uitdrukken:

  • een oude opa
  • naar beneden langs de helling afdalen
  • een kleine kabouter
  • overbodige ballast
  • opnieuw hervatten

Vind je dit lastig en heb je vaker taalvragen? Stel ze gerust aan De Schrijfdokter. Ook voor een offerte mag je ons benaderen. Wij volgen altijd de regels en richtlijnen van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.

 

Samenstellingen met een werkwoord

Stam van het werkwoord

Als je te maken hebt met een samenstelling van een werkwoord met daarachter een zelfstandig naamwoord of achtervoegsel, gebruik je over het algemeen genomen de stam van het werkwoord. Kijk maar naar werkplaats (van het werkwoord werken), kijkbuis (kijken) en zwemband (zwemmen).

Top 25 Irritantste Taalproblemen

Gratis download!

Inclusief heldere uitleg! En wij vragen niet om uw gegevens of mailadres.

Uitzondering

Toch is er ook een soort werkwoord waarbij dit niet zo is: de werkwoorden met maar één lettergreep. Denk hierbij aan werkwoorden als gaan, zien en doen. Dit leidt tot moeilijkheden met het bepalen van de stam om bij samenstellingen te gebruiken. Normaal gesproken bepaal je de stam door ­-en weg te halen. Dat kan in deze gevallen niet. Je haalt dus alleen de -n weg. De vraag is wel: hoe doe je dat dan met samenstellingen?

Over het algemeen geldt dat samenstellingen met een werkwoord met één lettergreep amper voorkomen. Vaak zie je dat een samenstelling met een achtervoegsel nog wel gebruikt wordt (ziener, doenlijk). Samenstellingen met een zelfstandig naamwoord vind je amper. Maar een voorbeeld daarvan is staanplaats. In de naslagwerken vind je zowel de vorm met de stam in combinatie met plaats – staplaats dus – als een vorm met het hele werkwoord, staanplaats. Wat je daarbij vaak ziet is dat de vorm die de eerder beschreven regel voorschrijft een oudere vorm is.

De vorm met het hele werkwoord is vaak moderner en inmiddels ingeburgerd genoeg om goedgekeurd en gebruikt te worden. Al geldt dat weer niet voor het woord staantafel, wat natuurlijk statafel moet zijn. Gebruik in dat geval gerust hangtafel, ook dan weet iedereen wat je bedoelt. 🙂

Hoofdletter bij religieuze begrippen

Wanneer hoofdletter?

Of je nu gelovig bent of niet, er blijft altijd één belangrijke vraag over: wanneer gebruik je nou wel een hoofdletter bij religieuze begrippen en wanneer niet? In principe is er ook maar één antwoord op die vraag. Spreek je van de officiële naam van een kerkgenootschap? Dan wordt deze naam met een of meerdere hoofdletters geschreven. Denk hierbij aan: de Nederlandse Hervormde Kerk, Islamitisch Genootschap Nederlands.

Top 25 Irritantste Taalproblemen

Gratis download!

Inclusief heldere uitleg! En wij vragen niet om uw gegevens of mailadres.

Wanneer kleine letter

In alle andere gevallen schrijf je een kleine letter, of het nu om een stroming gaat, de aanhangers van die stroming en de bijvoeglijk naamwoorden die ervan zijn afgeleid:

  • Caroline stond bekend als boeddhist.
  • De Protestantse Kerk heeft zowel lutheranen als aanhangers van het calvinisme in haar gelederen.
  • Er zijn verschillende soennitische gelovigen die het niet eens waren met de denkbeelden van hun religieus leider.
  • Zijn atheïstische denkbeelden vielen niet in de smaak bij zijn Russisch-orthodoxe schoonouders.

Op de kaft van dit boek staat het dus NIET correct geschreven.

Nu zul je je naar aanleiding van deze voorbeelden het volgende afvragen: waarom schrijf je Russisch-orthodox dan wel met een hoofdletter? Dat is toch geen officiële naam? Dat is inderdaad zo. De enige uitzondering op bovenstaande regel wordt gevormd door die delen van de religieuze benaming die een geografisch karakter hebben. Hetzelfde geldt bijvoorbeeld voor Grieks-orthodox. Let wel op: bij rooms-katholiek heb je weer te maken met een uitzondering op de uitzonderingsregel. Dat komt omdat rooms niet meer naar een specifieke plek verwijst, maar betrekking heeft op een specifieke kerk.

Pro- of pro

Wat is correct? Pro- of pro?

Pro- is een voorvoegsel dat regelmatig wordt gebruikt. De ene keer wordt er een koppelteken gebruikt, de andere keer niet. Nu is de vraag: wanneer wel en wanneer niet?

Top 25 Irritantste Taalproblemen

Gratis download!

Inclusief heldere uitleg! En wij vragen niet om uw gegevens of mailadres.

Over het algemeen wordt er geen streepje gebruikt, maar is het niet fout om wel een koppelteken te gebruiken voor de leesbaarheid. Het belangrijkste in dit geval is de uitspraak van de combinatie van het voorvoegsel en het woord dat erop volgt. Heeft deze een hoofdletter of een van de klinkers e, i, o of u? Dan gebruik je altijd een koppelteken, bijvoorbeeld bij pro-Duits. In alle andere gevallen gebruik je volgens de officiële regels geen streepje, bijvoorbeeld bij proabortus.Pro- of pro

Toch zijn ook hier uitzonderingen mogelijk. Kijk bijvoorbeeld naar proactief. In dit woord is het karakter van het voorvoegsel veranderd. Het woord is een vaste, ingeburgerde combinatie geworden. Het wordt niet meer gezien als een samenstelling, maar als een woord op zichzelf. Omdat het voorvoegsel daardoor zijn eigenschappen verliest, is een koppelteken niet nodig.

Daarnaast zijn er naslagwerken en stijlgidsen die een streepje in bepaalde gevallen wel aanraden. Dit is bijvoorbeeld in die woorden waar pro- staat voor “aanhanger zijn van …” Dan zou je dus toch pro-abortus schrijven, met het koppelteken.

 

Vind je sommige taalkwesties lastig en is het niet duidelijk? Laat het dan gerust weten aan De Schrijfdokter? Wellicht kunnen wij je helpen. Je mag ons echter ook benaderen voor het opvragen van een offerte. Wij volgen altijd de regels en richtlijnen van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.

Linksaf slaan of links afslaan

Welke versie is correct?

Eerst goed kijken of er niks aan komt, de dode hoek checken, je richtingaanwijzer aanzetten en je kunt…  linksaf slaan of links afslaan? Wat is nu eigenlijk correct? De tweede optie is de juiste als je puur kijkt naar de regels. Dit komt omdat deze combinatie van woorden wordt gevormd door links en het werkwoord afslaan. Omdat af bij het werkwoord hoort, schrijf je dit los van links of rechts. In dit geval is het ook nog eens zo dat links hier eigenlijk staat voor naar links. Hetzelfde geldt als je het werkwoord in een van zijn vervoegingen gebruikt: De auto is daar rechts afgeslagen.

Top 25 Irritantste Taalproblemen

Gratis download!

Inclusief heldere uitleg! En wij vragen niet om uw gegevens of mailadres.

Is linksaf slaan ook correct

Je ziet wel dat linksaf slaan ook regelmatig voorkomt. Dat heeft ermee te maken dat als je kijkt naar de woorden linksaf en rechtsaf, deze ook als losse woorden voorkomen. Is het bijvoorbeeld zo dat je gaat in plaats van slaat? Dan komt af wel aan de richting vast te staan. Hetzelfde gebeurt als het werkwoord ontbreekt in de zin: zij wilden rechtsaf. Kijk naar het verschil tussen de volgende zinnen:

  • De auto sloeg links af
  • De auto ging linksaf
  • Zij wilden rechtsaf gaan
  • Zij wilden rechts afslaan

linksaf slaan of links afslaan

Het is niet gek dat deze verschillen verwarring veroorzaken. Hierdoor heeft men de voorkeur om in alle gevallen, ook als dit eigenlijk niet correct is, linksaf te gebruiken. Daar valt iets voor te zeggen. Zowel gaan als slaan geven in dit geval aan dat er een beweging plaatsvindt, net zoals in het werkwoord op hol slaan. Dat maakt dat de betekenis van afslaan hier het loskoppelen van af van het werkwoord rechtvaardigt.

Heb je vaker een vraag over zo’n lastige taalkwestie als linksaf slaan of links afslaan? Leg ‘m voor aan De Schrijfdokter. Ook voor een offerte mag je ons natuurlijk benaderen. Wij volgen altijd de regels en adviezen van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.

 

Plastic soep of plasticsoep

Is plastic soep correct geschreven?

Met alle discussies over klimaatverandering en hoe daarmee om te gaan, is er één woord dat steeds vaker komt bovendrijven: plasticsoep. Toch rijst daarmee ook de vraag waarom je niet schrijft: plastic soep. Lees verder onder de onderstaande aanbieding van De Schrijfdokter.

Top 25 Irritantste Taalproblemen

Gratis download!

Inclusief heldere uitleg! En wij vragen niet om uw gegevens of mailadres.

Plasticsoep

Dit is te verklaren door de betekenis van het woord. Het gaat om een ophoping van plastic die als één geheel op de zee drijft. Het is een samenstelling van twee woorden in een vaste combinatie. Je kunt plasticsoep in dit geval zien als een soort soep, net als kippensoep, maaltijdsoep en vissoep. Zoals vissoep van vis gemaakt is, bestaat de plasticsoep uit plastic. Hetzelfde zie je in de woorden plasticafval en plasticberg. Deze zijn niet letterlijk vervaardigd uit plastic, maar bestaan er wel uit.

Je kunt hier wel tegenin brengen dat een plastic beker ook uit plastic bestaat en het daarom ook prima los geschreven kan worden. Bij plasticsoep geldt dat echter niet, omdat het gebruik van de spatie het beeld zou oproepen dat het letterlijk om een soep van plastic zou gaan. Plasticsoep is zo’n begrip geworden, dat aaneenschrijven de beste optie is. Het gedraagt zich dus niet als plastic beker, maar eerder als plasticindustrie.

plastic soep

Wanneer plastic soep?

Is iets letterlijk van plastic gemaakt? Dan wordt plastic gebruikt als een bijvoeglijk naamwoord, specifiek genomen een stofnaam, net als in katoenen broek, gouden horloge, etc. Je ziet hier dat stofnamen als bijvoeglijk naamwoord een -n krijgen. Plastic vormt daarop een uitzondering. Je zegt niet plasticcen beker. Dit is het geval met alle stofnamen die niet oorspronkelijk uit het Nederlands komen. Overigens gebruiken onze zuiderburen wel het woord plastieken.

 

Heb je nog vragen over deze taalkwestie? Stel ‘m gerust aan De Schrijfdokter. Ook voor een offerte mag je ons benaderen. Wij volgen altijd de regels en richtlijnen van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.

Metonymisch taalgebruik

Een goedkope supermarkt

Als je erover nadenkt, kan het vreemd overkomen om het over een goedkope supermarkt te hebben. Als je dit vergelijkt met een goedkope laptop zie je meteen dat goedkoop een andere betekenis krijgt. Hoe komt dat?

Top 25 Irritantste Taalproblemen

Gratis download!

Inclusief heldere uitleg! En wij vragen niet om uw gegevens of mailadres.

Goedkope supermarkt is een goed te gebruiken term. Waar je in ieder geval bij stil kan staan, is dat de gemiddelde prijs van artikelen niet altijd laag is. Het is dus een logische keuze om goedkoop toe te voegen. Het rare hieraan is wel dat goedkoop in principe staat voor iets dat weinig geld kost. Bij een goedkope laptop is de laptop niet duur, hetzelfde geldt voor een goedkoop boek. Een goedkope supermarkt wil echter niet zeggen dat het weinig kost om de supermarkt over te nemen van de eigenaar.

Hieruit kun je concluderen dat bij deze combinatie iets anders aan de hand is. Meestal zeggen bijvoeglijke naamwoorden specifiek iets over een zelfstandig naamwoord. Een rood huis wil zeggen dat het huis rood is, niets meer en niets minder. Bij een goedkope supermarkt zegt het bijvoeglijk naamwoord niets over het zelfstandig naamwoord, maar over de situatie. Je zou het kunnen zien alsof er eigenlijk een extra zelfstandig naamwoord is weggelaten, alsof een goedkope supermarkt een soort verkorte versie is van een supermarkt met goedkope producten.

 

Er zijn nog meer van dit soort voorbeelden te benoemen:

  • Een tropisch terrarium (een terrarium met tropische dieren)
  • Een lopend buffet (een buffet met erlangs lopende mensen)
  • Een financieel manager (een manager die zich met financiële bezighoudt)
  • Een troosteloze aanblik (een aanblik die iemand troosteloos maakt)

Deze gevallen vallen onder wat officieel metonymisch taalgebruik heet. Metonymisch betekent in dit geval iets als “indirect” en geeft aan dat het eerste gedeelte alleen indirect iets zegt over het tweede gedeelte.