Categorie archief: taaldilemma

Naargelang of naar gelang

Wat is correct?

Naargelang of naar gelang? Beide varianten zijn mogelijk, al is het wel afhankelijk van de context van de zin. Het kan als voegwoord worden gebruikt (naargelang) maar ook als voorzetsel (naar gelang).

naargelang of naar gelang

Naargelang

Je schrijft naargelang aan elkaar als je het woord kunt vervangen door het woord naarmate. Ter verduidelijking volgen hier enkele voorbeelden:

  • Naargelang (of naarmate) de ochtend vorderde kreeg ik steeds meer honger.
  • Ik voel me er zeer prettig bij, zeker naargelang (of naarmate) ik hier vaker kom.
  • Naargelang de hoeveelheid suiker in mijn koffie steeds groter werd, werd het drankje steeds minder lekker.

Naar gelang

Als je het woord naargelang niet kunt vervangen door het woord naarmate, dien je naar gelang los van elkaar te schrijven. Je merkt dan dat de betekenis ervan verandert. Hieronder enkele voorbeelden:

  • Naar gelang het verbruik van uw telefoon betaalt u.
  • Naar gelang de animo van het evenement dat we organiseren bepalen we de grootte van de tent.

Vuistregel

Als we de regels van het Genootschap Onze Taal in Den Haag volgen (en dat doet De Schrijfdokter doorgaans) stuiten we op een iets andere vuistregel dan de regel die wijzelf hanteren. De Schrijfdokter stelt: als naargelang vervangen kan worden door naarmate, schrijf je naargelang aan elkaar. Het Genootschap Onze Taal stelt: naar gelang wordt los van elkaar geschreven als er van achter staat of achter kan staan.

Er bestaan instanties die er een afwijkende mening op nahouden. Een van onze taalcollega’s (een taaladviseur van een Vlaamse omroep) meldt dat naargelang altijd aaneen geschreven dient te worden. Voorlopig lijkt het me raadzaam je te houden aan de regels die wij en onze collega’s van het Genootschap Onze Taal hanteren.

Heb je vaker vragen over bepaalde taalkwesties? Stel ze gerust aan De Schrijfdokter. Ook voor het opvragen van een offerte mag je ons benaderen. Gelieve dit dan wel te doen middels ons offerteformulier.

Opsommingen in tekst

Hoe noteer ik opsommingen in tekst

Hoe schrijf ik opsommingen in een tekst? Gebruik ik na elk deel van een opsomming een punt, een puntkomma of helemaal niets? Veel varianten zijn mogelijk. Het is echter wel afhankelijk van wat er in de opsomming staat vermeld.

opsommingen in tekst

Hele zinnen als opsomming

Als er in de opsomming hele zinnen staan vermeld, dan is het gebruikelijk om aan het einde van de zin (en dus achter elk deel van de opsomming) een punt te schrijven. Zie onderstaand voorbeeld:

De drie redenen om voor Jansen BV te kiezen:

  • Wij bieden u een scherpe prijs.
  • Aangeschafte goederen kunnen binnen 14 dagen worden geretourneerd.
  • Wij vinden een goede service vanzelfsprekend.

Delen van zinnen als opsomming

In sommige gevallen tref je in een opsomming delen van een zin aan. Dan is het gewenst om een puntkomma te gebruiken. Maar let op: het laatste deel van de opsomming sluiten we dan af met een punt. Zie onderstaand voorbeeld:

Jansen BV is voor u de juiste partner omdat…

  • … wij een scherpe prijs bieden;
  • … aangeschafte goederen binnen 14 dagen kunnen worden geretourneerd;
  • … wij een goede service vanzelfsprekend vinden.

Eén of enkele woorden als opsomming

Hoe korter de opsommingen zijn, hoe logischer het wordt om de punt of de puntkomma weg te laten. Zie onderstaand voorbeeld:

Jansen BV is voor u de juiste partner vanwege onze…

  • scherpe prijs
  • mogelijkheid tot retourneren
  • goede service

Gemengde opsomming

Het wordt natuurlijk lastig als we te maken hebben met een gemengde opsomming, dus een opsomming met daarin hele zinnen, halve zinnen en bijvoorbeeld één woord. Alle regels die hierboven staan vermeld kunnen dan gelijk in de prullenbak. Kies dan voor een variant die jou het beste ligt en vooral eentje die voor de lezer duidelijk overkomt.

Heb je nog vragen over opsommingen in teksten? Stel deze dan gerust aan De Schrijfdokter. Ook voor een offerte mag je ons benaderen. Wij volgen altijd de regels en richtlijnen van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.

Onder andere of onder anderen

Wat is correct?

Beide varianten zijn correct. Het gebruik van onder andere of onder anderen is echter wel afhankelijk van de context van je verhaal. Globaal kunnen we stellen dat we de variant onder anderen (dus met de n) gebruiken als we het hebben over mensen. Hebben we het niet over mensen maar juist over dingen of dieren, dan vervalt de letter n en is de juiste schrijfwijze onder andere. In de laatste alinea beschrijven we een uitzondering hierop.

onder andere of onder anderen

Wanneer onder andere

  • Onder andere biggen, cavia’s en kippen waren present in de kinderboerderij.
  • Op de tafel lagen onder andere messen, vorken en opscheplepels.

Wanneer onder anderen

  • Het waren onder anderen de leden van de band die er zelf een puinhoop van maakten.
  • Jan, Klaas en Frederique waren onder anderen degenen die van het toneelstuk zo’n succes maakten.

Wat bij groepen mensen

De twijfel kan toeslaan als je het hebt over groepen mensen en niet zozeer over de individuen van die groep. Moeten we dan toch onder anderen schrijven, omdat het wel degelijk mensen betreft? Nee, dat mag niet. Ter verduidelijking geven we je hieronder enkele voorbeelden:

  • Op het festival traden onder andere Coldplay, U2 en Simple Minds op.
  • Onder andere Willem II en AZ doen het dit seizoen buitengewoon goed.

Als we het hebben over groepen mensen waarbij duidelijk verwezen wordt naar de individuen van die groepen, dan gebruiken we de variant onder anderen, bijvoorbeeld:

  • Het waren onder anderen Chinezen en Japanners die in de rij stonden bij het huis van Anne Frank.
  • Het waren onder anderen de voetballers van het eerste elftal die nog in de kantine aanwezig waren.

Worstel je vaker met allerlei taalkwesties? Leg ze voor aan De Schrijfdokter. Wij bekijken je vraag en geven je binnen 24 uur een reactie. Ook voor het opvragen van een offerte mag je ons benaderen. De Schrijfdokter volgt altijd de regels en richtlijnen van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.

Om de beurt of omstebeurt

Wat is nou correct?

Je bent al gauw geneigd te zeggen dat omstebeurt niet correct is. Toch is dat wel het geval. Het is weliswaar meer spreektaal dan schrijftaal, maar het is niet zo dat deze variant per definitie fout is. Dus als je gebruik wilt maken van om de beurt of omstebeurt, kijk dan goed naar de context. De context bepaalt welke variant je moet kiezen.

om de beurt of omstebeurt

Wanneer om de beurt

Als je kiest voor deze variant, (dat geldt overigens ook voor om beurten) dan kies je voor zekerheid. Deze variant is altijd correct. We geven je een paar voorbeelden van om de beurt in een formele setting, een setting waarin omstebeurt eigenlijk niet wenselijk is.

  • De voorzitter zei: “Tijdens de vergadering mag iedereen om de beurt gebruikmaken van de rondvraag.”
  • In de Tweede Kamer mogen de Kamerleden om de beurt hun zegje doen.

Wanneer omstebeurt

Zoals gezegd: een informele setting is vereist om deze variant te gebruiken. Omstebeurt is sowieso spreektaal. Het advies van De Schrijfdokter is om het niet als schrijftaal te gebruiken. Daarvoor volstaat om de beurt. Gebruik je omstebeurt als je in gesprek bent met anderen, dan kan het geen kwaad. We geven je enkele voorbeelden waarbij omstebeurt is toegestaan.

  • De leraar zei: “Willen jullie zo vriendelijk zijn om omstebeurt je antwoord toe te lichten?”
  • “Hé kinderen, misschien is het handig als jullie omstebeurt de jarige een kadootje geven!”

Opmerkelijk

In de Nederlandse taal zijn er enkele vergelijkbare gevallen die soms je wenkbrauwen doen fronsen, maar die wel correct zijn (mits informeel gebruikt). We geven je een paar voorbeelden hiervan:

  • De supporter zat helemaal alleen op de tribune.
  • De supporter zat helemaal allenig op de tribune.
  • Jouw bijdrage vind ik veel te weinig.
  • Jouw bijdrage vind ik veels te weinig.
  • Wacht nu eens even op mij!
  • Wacht nu eens efkes op mij!

Heb je vaker vragen over bepaalde taalkwesties? Speel deze dan gerust door aan De Schrijfdokter. Je krijgt dan binnen 24 uur een antwoord op je vraag. Dat geldt ook als je een offerte wilt ontvangen. Wij volgen de regels en richtlijnen van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.

Een van beide

Een van beide of één van beide

Je ziet het wel eens, één in plaats van een. Maar waarom zou je die accenten gebruiken? In welke gevallen komt dat voor? Kijk bijvoorbeeld eens naar de woordgroep een van beide. Het zou kunnen dat de accenten op de een daar nodig zijn. Dat is in dit geval echter niet nodig. En er zijn meer van die gevallen. Lees verder onder de afbeelding.

Een van beide

  • De professor ging een-op-een met haar studenten in gesprek.
  • Hij heeft mij daarover het een en ander uitgelegd.
  • Wendy was een van hun jongste leden.
  • De politieagent was als een van de eersten ter plaatse.
  • Niemand durfde het op een-na-laatste stuk taart te pakken.
  • Ik ben zo zenuwachtig, ik ben een en al zenuwen.

Een of één

Wat je ziet is dat een in deze zinnen niet als het telwoord één wordt gebruikt. Daarom hoeven er geen accenten worden toegevoegd. Is er wel sprake van het telwoord, of is er twijfel mogelijk of een als telwoord moet worden gezien, dan gebruik je wel de accenten. Je kunt dit toetsen door je af te vragen of het echt gaat om dat ene, of dat het er ook meer dan één kunnen zijn. Wat voorbeelden:

  • Ik ben aan de lijn, dus ik mag maar één koekje van mezelf.
  • Er hoeft maar één ding fout te gaan en het hele project valt in het water.
  • De omstanders stonden als één man op om het slachtoffer te helpen.
  • Hij had vanaf dag één een hekel aan zijn nieuwe baas.
  • Mijn vriend en ik zitten bijna altijd op één lijn.
  • Binnen de scouting was zij de nummer één!

Een van beide – uitzondering

Natuurlijk is deze regel niet waterdicht. Er zijn genoeg zinnen te bedenken waarin het telwoord één woord gebruikt maar de accenten niet per se nodig zijn. In die gevallen kan je uit de context meteen halen dat het om het telwoord gaat. Dat wil niet zeggen dat je daar geen accenten mag gebruiken, maar het hoeft niet. Vaak merk je wel dat door de variant één te gebruiken meer nadruk wordt gelegd op het feit dat het er echt maar één is, namelijk:

  • Een op de drie huwelijken eindigt in een scheiding.
  • Eén op de drie huwelijken eindigt in een scheiding.
  • De buren waren aan een stuk aan het boren.
  • De buren waren aan één stuk aan het boren.
  • In een keer kwam het besef dat ik bijna dertig werd.
  • In één keer kwam het besef dat ik bijna dertig werd.
  • We gingen met zijn vieren op stap, maar slechts een van ons wist iemand te versieren.
  • We gingen met zijn vieren op stap, maar slechts één van ons wist iemand te versieren.

Heb je vaker vragen over dit soort taalkwesties, stel ze gerust aan De Schrijfdokter. Ook voor het opvragen van een offerte, mag je ons benaderen. Doe dit dan via ons offerteformulier. Wij volgen altijd de regels en richtlijnen van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.

 

Een op een of een-op-een

Wat is juist – een op een of een-op-een

In samengestelde woorden luidt vaak de vraag: wat schrijf je aan elkaar en moeten daar nou streepjes tussen of niet? Het is in ieder geval zo dat in samenstellingen zoveel mogelijk aan elkaar wordt geschreven. Maar hoe zit het in dit geval met de streepjes bij een-op-een? En dan gaat het niet om de accenten op de een. Daarover staat meer vermeld op de pagina Een van beide.

een op een of een-op-een

Een-op-eengesprek

Is een op een fout?

Als je puur formeel naar de regels kijkt, dan moet je streepjes gebruiken. Dit heeft ermee te maken dat een-op-een als het ware wordt gezien als één woord, een soort vaste uitdrukking. Het is als je het zo bekijkt te vergelijken met doe-het-zelf en kant-en-klaar. Ook bij deze woordcombinaties zijn de streepjes noodzakelijk.

Een op een of een-op-een – uitzondering

Toch zijn er ook spellingsgidsen die de variant zonder streepjes goed rekenen. De vaste uitdrukking wordt dan niet als één woord maar als een woordgroep gezien. Dit zie je ook in woordcombinaties als keer op keer, van deur tot deur, een voor een. Toch heeft dit niet onze voorkeur, maar het is niet per definitie foutief.

Deze uitzondering wordt niet gemaakt wanneer de samengestelde uitdrukking een-op-een in een andere samenstelling wordt opgenomen. Dan zijn er altijd streepjes nodig: een-op-eensessie, een-op-eenbegeleiding of zoals je in de afbeelding hierboven ziet: een-op-eengesprek.

Heb je vaker problemen met de manier waarop een woord geschreven of een zin geformuleerd moet worden? Schroom niet de medewerkers van De Schrijfdokter te benaderen hiervoor. Zij leggen je graag het e.e.a. uit als het gaat om de Nederlandse taal. De Schrijfdokter volgt altijd de adviezen, richtlijnen en regels van het Genootschap Onze Taal in Den Haag. Ook voor een offerte kun je ons benaderen. Gebruik hiervoor dan ons officiële offerteformulier. Je krijgt dan altijd binnen 24 uur een reactie van ons.

Echter of maar

Wat is correct – echter of maar?

Je kunt je afvragen wat nu precies het verschil is en wanneer je echter of maar gebruikt. Beide woorden geven een tegenstelling aan. Daarin lijkt er geen verschil te ontstaan. Worden ze dan misschien in verschillende contexten gebruikt? Ja, dat is zo. Echter wordt in formelere situaties gebruikt en specifiek in schrijftaal. Daardoor komt het woord vaak ook wat geforceerd over en kan maar een prima alternatief zijn. Echter, dat is niet het grootste verschil.

echter of maar

Echter of maar – voegwoord of bijwoord

Beide woorden behoren tot een andere woordsoort. Maar is een voegwoord, terwijl echter een bijwoord is. Dit heeft niet zozeer invloed op de betekenis, maar vooral op de positie van de woorden in de zin.

Echter zoekt het liefst een plaatsje in dat deel van de zin dat volgt op de persoonsvorm. In dat geval zie je ook dat je echter op die positie niet kan inruilen voor maar. Kijk maar eens naar de volgende zinnen:

  • De verdachte bleek echter onschuldig te zijn.
  • Toen ik het had uitgelegd wist Emilio echter wel hoe je een staartdeling op moest lossen.
  • De ober kwam echter veel te laat met ons hoofdgerecht.

Aan het begin van de zin

Een zin kan ook beginnen met echter. In dat geval komt er altijd een komma achter het bijwoord te staan en verandert de rest van de zin niet. Het woord echter is dan als het ware een buitenbeentje van de zin:

  • Echter, de verdachte bleek onschuldig te zijn.
  • Echter, dat duurt veel te lang.

Omdat maar een voegwoord is, is het logisch dat dit altijd vooraan staat in een zin of zinsdeel. Er volgt in dat geval nooit een komma.

  • Maar de verdachte bleek onschuldig te zijn.
  • Maar dat duurt veel te lang.
  • We hadden op tijd besteld, maar de ober kwam veel te laat met ons hoofdgerecht.

Een hele tijd terug was het nog niet fout om in zinnen die met echter begonnen geen komma te gebruiken en de zinsvolgorde wél om te gooien. Denk aan een zin als Echter duurt dat veel te lang. Op dit moment zie je dit soort zinnen nog steeds regelmatig voorbijkomen, maar deze volgorde wordt niet meer geaccepteerd.

Komt het vaker voor dat je op dit soort vragen geen antwoord hebt? Benader dan gerust De Schrijfdokter. Ook voor een offerte kun je ons mailen. Doe dit dan middels ons offerteformulier. De Schrijfdokter hanteert altijd de regels en richtlijnen die het Genootschap Onze Taal in Den Haag aanhoudt.

Data enkelvoud of meervoud

Is data enkelvoud of meervoud?

Het blijft voor sommigen een lastige kwestie of data enkelvoud of meervoud is. Het woord data is de meervoudsvorm van datum en heeft twee verschillende betekenissen. Aan de ene kant kan data staan voor een aantal specifieke dagen, bijvoorbeeld in de zin:

“We hadden verschillende data op een rijtje gezet om de juiste dag te kunnen kiezen.”

Data kan echter ook staan voor gegevens of stukken informatie. Deze laatste betekenis hangt samen met het Latijnse werkwoord waar datum het voltooid deelwoord van is: dare betekent geven, dus datum staat voor gegeven. Als je het over gegevens hebt, is het vaak niet meer zo bekend bij mensen dat data het meervoud vormt van datum.

data enkelvoud of meervoud

Ook persoonsvorm is meervoud

Omdat data, in welke betekenis dan ook, een meervoudsvorm is, moet ook de persoonsvorm in het meervoud, bijvoorbeeld:

“De meeste data konden worden gered van de server voor hij helemaal crashte.”

Toch zie je in een bepaald vakgebied, namelijk dat van de ICT, dat de persoonsvorm na data in het enkelvoud wordt gezet. Een ICT-specialist zou bijvoorbeeld prima kunnen zeggen:

“De meeste data kan worden gered van de server voor hij helemaal crashte.”

Voor de duidelijkheid: dit is dus niet goed! In alle woordenboeken staat dat het woord data een meervoudsvorm is. In de Dikke Van Dale wordt het fenomeen wel geconstateerd, maar dit woordenboek keurt de enkelvoudsvorm van data nog steeds niet goed. Buiten het ICT-jargon is het dus nog niet toegestaan om een enkelvoudige persoonsvorm te gebruiken na data.

Waar komt dit verschijnsel eigenlijk vandaan? Men denkt dat het Engels hier een leidraad is geweest. In het Engels wordt steeds regelmatiger een enkelvoudige persoonsvorm gebruikt in combinatie met data, en sommige Engelse taalkundigen zouden dit zelfs goedkeuren. Toch zijn er ook andere taalkundigen in dat taalgebied die het (nog) niet accepteren.

Heb je vaker vragen over zaken als data enkelvoud of meervoud? Laat het ons weten. We helpen je er graag bij. Ook voor een offerte mag je ons benaderen. Gebruik hiervoor ons offerteformulier. De Schrijfdokter houdt zich altijd aan de taalregels die het Genootschap Onze Taal in Den Haag hanteert.

Dan wel of danwel

Wat is juist? Dan wel of danwel?

Weet jij nog of je dan wel of danwel schrijft? Schrijf je het los van elkaar, of juist niet? Op die vraag is maar één antwoord mogelijk: dan wel mag niet aan elkaar. Over het algemeen wordt dan wel gebruikt in de betekenis van of (anders). Kijk maar naar de volgende zinnen:

  • Guido was bang dat zijn vriendin niet meer verliefd op hem was dan wel was vreemdgegaan.
  • Ze hadden afgesproken dat hij haar sowieso kwam ophalen, thuis dan wel op het station in de buurt.
  • De juf zou een meisje dan wel een jongen aanwijzen om hem die week te helpen met opruimen.

dan wel of danwel

Waarom niet aan elkaar?

Je zou je kunnen afvragen waarom dit eigenlijk zo is. Er zijn genoeg combinaties van woorden te noemen die door de tijd heen één woord zijn gaan vormen. Denk aan dankjewel, oftewel en jawel. In dit geval gedraagt dan wel zich echter wat anders. Dan wel komt overeen met zeker wel en toch wel. Daarom wordt dan wel ook in de volgende zinnen niet aan elkaar geschreven:

  • Het is prima als je vanavond niet langskomt, maar stuur je me dan wel even dat verhaal van je op.
  • Als je geen groenten en geen aardappelen lust, wat lust je dan wel?
  • Alice heeft dan wel gitaarles gehad, maar spelen doet ze nooit meer.

Heb je vaker van dit soort vragen over allerlei taalkwesties? Schroom dan niet en stel je vragen gerust aan De Schrijfdokter. We bekijken je vraag en geven je binnen 24 uur altijd een reactie. Ook voor het opvragen van een offerte krijg je binnen een dag een antwoord. Gelieve hiervoor het offerteformulier te gebruiken. De Schrijfdokter hanteert altijd de regels, adviezen en richtlijnen van het Genootschap Onze Taal in Den Haag. Deze organisatie is in Nederland leidend als het gaat om het juiste gebruik van onze taal.

Dankjewel of dank je wel

Wat is juist? Dankjewel of dank je wel?

Weet jij wat correct is? Is het dankjewel of dank je wel voor de uitleg? Misschien is het wel dankuwel of dank u wel? Kort gezegd: al deze vormen – en nog een aantal andere varianten – kunnen worden gebruikt. Maar wanneer gebruik je nu welke vorm?

Dankjewel of dank je wel

Tussenwerpsel

Schrijf je de woorden allemaal aan elkaar, dan is er sprake van een tussenwerpsel. De drie woorden zijn een geheel geworden met één betekenis. Dit komt vaker voor. Denk bijvoorbeeld aan het woord alsjeblieft. Dit is ooit ontstaan uit het zinnetje als het je belieft. Er zijn verschillende tussenwerpsels te benoemen:

  • Dankjewel!
  • Dankuwel voor deze kans.
  • Dankjulliewel voor jullie hulp!

Het verschil tussen dankjewel en dankuwel zit hem voornamelijk in de formaliteit. Dankjewel wordt gebruikt in een informele context, dankuwel is beleefder. Beide tussenwerpsels kunnen zowel op één als op meerdere personen slaan. Een andere meervoudsvorm is dankjulliewel. Deze informele vorm wordt in de woordenboeken niet genoemd, maar wel gebruikt. Het is in dit geval ook mogelijk om een van beide te vervangen door je. Je kan immers ook in het meervoud worden gebruikt. 

Dankjewel of dank je wel – zelfstandig naamwoord

Het aan elkaar geschreven tussenwerpsel kan ook als zelfstandig naamwoord worden gebruikt. Dit zie je in de volgende zinnen:

  • Een dankjullie wel is hier op zijn plaats.
  • Na haar hartelijke dankjewel gaf ze Marloes ook nog een knuffel.
  • Een helpende hand levert vaak een dankuwel op.

Zonder wel

Maar wat gebeurt er als je wel weglaat? Dan is het de bedoeling dat je de woorden altijd los van elkaar schrijft. Dank je kan wel. Dankje kan ook, maar is raar. Hetzelfde geldt voor danku en dankjullie.

Zin

Schrijf je de woorden los van elkaar, dan gedragen deze zich als een zin waarin het persoonlijk voornaamwoord wordt weggelaten. Dit komt overeen met zinnen als Dank u zeer, dank je hartelijk, dank jullie zeer. Hetzelfde onderscheid tussen informeel en formeel, tussen enkel- en meervoud geldt ook hier.

Vind je dit soort taalvragen lastig en wil je er meer over weten, stel dan gerust je vraag aan De Schrijfdokter. Ook voor het opvragen van een offerte mag je ons benaderen. Wij hanteren altijd de regels en adviezen van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.