Categorie archief: taaldilemma

Beseffen of zich beseffen

Wat is juist? Beseffen of zich beseffen?

Er is iets dat je goed moet beseffen: beseffen is geen wederkerend werkwoord. Je ziet dat mensen de neiging hebben om bij het gebruiken van het werkwoord beseffen een wederkerend voornaamwoord als me, je, of zich toe te voegen. Helaas is dit incorrect.

Top 25 Irritantste Taalproblemen

Gratis download!

Inclusief heldere uitleg! En wij vragen niet om uw gegevens of mailadres.

Voorbeelden

  • Cathy besefte dat ze nooit op tijd thuis zou zijn door de vertraagde trein. (correct)
  • Cathy besefte zich dat ze nooit op tijd thuis zou zijn door de vertraagde trein. (incorrect)

Het zou goed kunnen dat de verwarring rondom dit werkwoord is ontstaan door het mentale karakter. Dit werkwoord speelt zich af in je hoofd, het is geen fysieke handeling. Daardoor is het niet zo gek om iets als me, je of zich toe te voegen. Kijk bijvoorbeeld naar de volgende zinnen waarin dat ook het geval is:

  • Ik bedacht me nog net op tijd dat ik bakpoeder was vergeten.
  • De kettingroker nam zich ook dit jaar weer voor volgend jaar te gaan stoppen.

beseffen of zich beseffen

Zich realiseren

Daarbij komt nog dat beseffen en zich realiseren qua betekenis zo dicht bij elkaar liggen. Zich realiseren is namelijk wel een wederkerend werkwoord: Cathy realiseerde zich dat ze nooit op tijd thuis zou zijn door de vertraagde trein. Het is niet onlogisch om een werkwoord dat bijna hetzelfde betekent maar niet wederkerend is toch wederkerend te gebruiken. Maar dan is het nog steeds niet correct.

Is bovenstaande niet geheel duidelijk? Laat het dan weten aan De Schrijfdokter. Ook voor een offerte mag u ons benaderen. Wij volgen altijd de regels en richtlijnen van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.

‘s Zomers of zomers

Wat is correct – zomers of ‘s zomers?

Zomers gaat Marc elke dag minimaal 10 kilometer wandelen. Tegen de verwachting in mag je de ’s in deze zin weglaten. Maar waarom? Dat heeft alles te maken met de leeftijd van deze vorm.

Top 25 Irritantste Taalproblemen

Gratis download!

Inclusief heldere uitleg! En wij vragen niet om uw gegevens of mailadres.

Historie – ‘s zomers of zomers

Al in 1614 vinden we een tekst waarin zomers wordt gebruikt in plaats van (de)s zomers om aan te geven dat er iets in de zomer gebeurt. Ook in de woordenboeken wordt het al heel vroeg aangeduid als een correcte vorm. ’s Zomers en zomers hebben dezelfde betekenis in die zin dat ze beide in de zomer kunnen betekenen. Omdat zomers ook een andere betekenis kan hebben – namelijk bruikbaar in de zomer – is het soms beter om toch de ’s te gebruiken. Zeker als je verwarring wil voorkomen is het geen overbodige luxe. Blijkt uit de context heel duidelijk dat het in de zin gaat om in de zomer, dan mag het gewoon allebei.

's zomers of zomers

‘s Winters of winters

Maar hoe zit dat dan met ’s winters? Bij ’s winters heb je helaas die keuze niet. Zoals zomers al lang met een andere betekenis in de woordenlijst is opgenomen, is winters dat niet. Je kunt het hebben over winterse kleren, maar dan betekent het niet hetzelfde als ’s winters.

Het hangt er dus vanaf hoe lang een woord al bestaat of je de ’s weg kan laten of niet. Als je bijvoorbeeld kijkt naar de dagen van de week, dan mag je de ’s altijd laten vallen. Bij dinsdags en donderdags is het zelfs zo dat de ’s niet eens gebruikt wordt, omdat de uitspraak anders erg lastig is. Heb je het niet over de dagen van de week maar delen van de dag, dan mag het weer niet. Kijk maar naar de volgende voorbeelden:

  • ’s Nachts krijgt hij de meest briljante ideeën.
  • ‘s Vrijdags gaat Renate altijd sporten.
  • Vrijdags gaat Renate altijd sporten

 

Vind je deze of een andere taalkwestie lastig? Stuur ons dan een bericht. Wellicht kunnen wij je verder helpen. Ook voor een offerte mag je ons benaderen. De Schrijfdokter volgt altijd de adviezen en taalregels van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.

Niet-roker of niet roker

Ben je een niet-roker of een niet roker

Als jij geen roker bent, ben je dan een niet-roker of een niet roker? In dit geval moet je een streepje gebruiken. Dat komt omdat niet het woord wat erachter staat nader bepaalt. Niet is een eigenschap van de roker in dit geval. Het wordt er niet zonder reden aan toegevoegd, het duidt een bepaald soort roker aan. Roker is een zelfstandig naamwoord, maar je kunt niet ook voor andersoortige woorden zetten als zelfstandig gebruikte werkwoorden of bijvoeglijk naamwoorden. Ook in die gevallen schrijf je een streepje als niet het woord dat volgt nader bepaalt.

Top 25 Irritantste Taalproblemen

Gratis download!

Inclusief heldere uitleg! En wij vragen niet om uw gegevens of mailadres.

Voorbeelden

  • niet-lid (zelfstandig naamwoord)
  • niet-bewoner (zelfstandig naamwoord)
  • niet-gelovige (zelfstandig naamwoord)
  • niet-staker (zelfstandig naamwoord)
  • niet-vakman (zelfstandig naamwoord)
  • niet-bindend (bijvoeglijk naamwoord)
  • niet-elektrisch (bijvoeglijk naamwoord)
  • niet-Nederlands (bijvoeglijk naamwoord)
  • niet-bestaand (bijvoeglijk naamwoord)
  • niet-roken (zelfstandig gebruikt werkwoord)
  • niet-nakomen (zelfstandig gebruikt werkwoord)

niet-roker of niet roker

Vind je deze taalkwestie van niet-roker of niet roker lastig en heb je er een vraag over? Stel ‘m dan aan ons. Ook voor een offerte kun je De Schrijfdokter benaderen. Wij volgen de taalregels en richtlijnen van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.

Rechterhand of rechter hand

Wat is correct – rechterhand of rechter hand?

Zoals vaker het geval is, moet je naar de betekenis kijken om te bepalen of je te maken hebt met één of twee woorden. Rechter- kan een vaste eigenschap zijn van iets of niet. Wat wordt hiermee bedoeld? Als je kijkt naar het voorbeeld hand, dan is het duidelijk dat jouw lichaam doorgaans twee handen heeft. Dus is rechter (of linker) in dit geval een vaste eigenschap. Hetzelfde geldt bijvoorbeeld voor de rechterrijstrook. Ook als je tegen de richting in rijdt, is het de rechterrijstrook.

Top 25 Irritantste Taalproblemen

Gratis download!

Inclusief heldere uitleg! En wij vragen niet om uw gegevens of mailadres.

Rechter laars – uitzondering

Stel, er staan allemaal rechterlaarzen op een rij en je wilt specifiek zeggen dat de laars die het meest rechts staat van jou is. In dat geval is rechter- geen vaste eigenschap. Jouw laars had ook helemaal links in het rijtje kunnen staan. Dan zou je dus zeggen: De rechter laars is van mij. Je ziet dat rechter hier als een bijvoeglijk naamwoord wordt gebruikt. Het had net zo goed een zwarte laars kunnen zijn. Toevallig is het in dit geval de rechter laars.

Het is niet per se fout om rechter aan een zelfstandig naamwoord te schrijven, ook als het niet om een vaste eigenschap gaat. Je kunt het bijvoorbeeld prima hebben over het rechterglas en het linkerglas. Al heeft dit niet onze voorkeur. Wil je echter benadrukken dat het heel toevallig is dat het ene glas links en het andere rechts staat, dan kun je het beter schrijven als rechter glas en het linker glas.

rechterhand of rechter hand

Het is goed om te beseffen dat het al dan niet los of aan elkaar schrijven met deze combinaties veel kan vertellen. Zoals je hierboven al zag, kan een spatie het verschil maken tussen de laars die toevallig rechts staat en de laars die aan je rechtervoet moet.

Vind je deze taalkwestie van rechterhand of rechter hand lastig en heb je er een vraag over? Stel ‘m gerust aan ons. Ook voor een offerte kun je ons benaderen. De Schrijfdokter hanteert altijd de regels van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.

Onlinecursus

Is het online cursus of onlinecursus

Tegenwoordig is het heel normaal om een cursus te volgen via internet. Maar noem je dat dan een onlinecursus of een online cursus? Dit is een onnodige vraag, want beide opties zijn correct. Als je puur naar de woordsoort kijkt zou je zeggen dat online altijd los hoort van het woord dat volgt, omdat het als een bijvoeglijk naamwoord wordt gezien. Kijk maar naar deze voorbeelden: een makkelijke cursus, een gehaalde cursus, een online cursus. Online kan ook een bijwoord zijn, maar dan komt het los in de zin voor: Ik volg die cursus online.

Top 25 Irritantste Taalproblemen

Gratis download!

Inclusief heldere uitleg! En wij vragen niet om uw gegevens of mailadres.

Online – bijvoeglijk naamwoord

Toch wil het ook niet alles zeggen dat online een bijvoeglijk naamwoord is. Het komt namelijk uit het Engels en is daarin vergelijkbaar met bijvoeglijk naamwoorden als fulltime en freelance. Die worden over het algemeen gezien als deel van een samenstelling en daarom aan het zelfstandig naamwoord gekoppeld: freelancejournalist, fulltimebaan, onlinecursus.

Ondanks dat beide vormen correct zijn, zijn er ook verschillen. Zo hangt het plaatsen van de klemtoon af van het al dan niet gebruiken van een spatie. Zijn het twee woorden? Dan heeft elk woord zijn eigenlijk klemtoon. Schrijf je alles aan elkaar? Dan vervalt de klemtoon in het tweede deel van de samenstelling.

onlinecursus

Daarnaast bestaat er een voorkeur voor het los van elkaar schrijven als de samenstelling anders veel te lang wordt. Zo kun je bijvoorbeeld onlinepersoneelsadministratie beter schrijven als online personeelsadministratie. Daaruit vloeit voort dat als het gaat om een kort woord, en zeker als het een combinatie is die regelmatig wordt gebruikt, de voorkeur uitgaat naar aan elkaar schrijven: onlinecursus.

Al het bovenstaande geldt ook voor het tegengestelde offline, maar daar zie je dat er veel minder regelmatig gebruikte combinaties zijn en het dus vaker los wordt geschreven.

Vind je deze taalkwestie lastig en heb je er een vraag over? Stel ‘m gerust aan De Schrijfdokter. Ook voor een offerte mag je ons benaderen. Wij hanteren de adviezen, regels en richtlijnen van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.

Onder andere

Is het onder andere of onder anderen?

Onder andere(n) kan naar van alles verwijzen en kan zowel met als zonder n worden geschreven. Maar wanneer gebruik je die n? Simpel gezegd gebruik je alleen onder anderen als je naar concrete personen verwijst. In de meeste gevallen worden deze mensen ook echt in de zin benoemd. Heb je het over dingen en dieren, dan is de n niet nodig. Lees verder onder onderstaande aanbieding van De Schrijfdokter.

Top 25 Irritantste Taalproblemen

Gratis download!

Inclusief heldere uitleg! En wij vragen niet om uw gegevens of mailadres.

  • Onder anderen Gijs, Marco en Dave waren uitgenodigd voor het feestje.
  • In de dierentuin kun je onder andere leeuwen, wolven en vleermuizen bekijken.
  • Bij het benefietconcert traden onder anderen Duncan Lawrence, Nielson en Willeke Alberti op.
  • Bij die winkel verkopen ze onder andere boeken en tijdschriften.

Er zijn ook gevallen waarbij het onderscheid iets lastiger is. Dat is bij de verwijzing naar groepen van mensen. Ook daar is het individuele karakter van wat je benoemt het belangrijkste. Benoem je een groep waarbij het eigenlijk niet uitmaakt wie er precies in die groep zitten, dan gebruik je geen n. Gaat het echter over een groep waarbij het wel uitmaakt welke specifieke mensen in de groep zitten, dan heb je wel een n nodig. Lees verder onder de afbeelding.

 

onder andere

 

– Bij ons in Zeeland zien we onder anderen veel Belgen en Duitsers op het strand. Omdat hier heel specifiek gemeld wordt dat het hier Belgen en Duitsers zijn die zich op het strand begeven, gaat het hier dus om een zogenaamde individueel getinte verwijzing.  En dus is een n op zijn plaats.

– Tijdens het festival traden onder andere de Beatles, Maroon 5 en de Red Hot Chili Peppers op. In dit geval benoem je een groep, maar maakt het voor de verwijzing geen verschil welke specifieke personen er in die groep zitten. Denk bijvoorbeeld aan een wisseling in bandleden. Als één lid wordt vervangen, blijft de rest van de band gewoon zijn naam behouden. Daarom is de n hier niet gewenst.

Extra weetje: onder andere kan sowieso door onder meer worden vervangen. Als het om onder anderen gaat is dat zeker ook mogelijk, maar er zijn mensen die in dat geval onder anderen netter vinden.

Is bovenstaande nog niet helemaal duidelijk? Neem dan gerust contact op met De Schrijfdokter. Ook voor een offerte kun je ons benaderen. Wij hanteren de regels en richtlijnen van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.

Noch

Noch – één of twee keer in de zin?

Moet je noch nou één of twee keer in een zin zetten om het goed te doen? Het mooie is: het mag allebei. De volgende zinnen zijn bijvoorbeeld allebei correct en betekenen exact hetzelfde:

  • Noch Sara, noch Sjors had gebruikgemaakt van de kortingsactie.
  • Sara noch Sjors had gebruikgemaakt van de kortingsactie.

 

Top 25 Irritantste Taalproblemen

Gratis download!

Inclusief heldere uitleg! En wij vragen niet om uw gegevens of mailadres.

Een subtiel verschil

Toch is er wel een subtiel verschil in betekenis. In de eerste zin ligt de nadruk op het feit dat beide personen er geen gebruik van hebben gemaakt. In de tweede zin is die nadruk er minder en is het dus een algemenere zin. Een ander verschil is dat in beide zinnen het woord noch een andere functie heeft. Als je kijkt naar de zin met twee keer noch, dan kun je al zien dat het daar mogelijk is om nog meer nochs te gebruiken, bijvoorbeeld als er nog meer andere mensen zijn die geen gebruik maakten van de kortingsactie.

noch

Eenmaal noch

In de zin met één noch is het een ander verhaal. Het wordt daar gebruikt als een voegwoord dat niet alleen twee delen van de zin verbindt, maar ook nog extra betekenis geeft. Het geeft een opsomming aan, maar maakt de zin ook nog eens ontkennend. Toch is het ook een lastig voegwoord. Dat zie je bijvoorbeeld in de volgende zin:

Esther leest thrillers, detectives noch familieromans.

Je ziet hier dat je pas aan het einde kunt concluderen dat de thrillers en de detectives juist niet worden gelezen. Bij een grotere opsomming kan het dus duidelijker zijn om meerdere nochs te gebruiken. Het lastige daarbij is wel dat meerdere nochs ook extra nadruk leggen. Wil je dat niet? Dan kun je beter geen constructie met noch gebruiken, maar juist de zin ontkennend maken met geen of niet.

 

Heb je nog vragen over deze taalkwestie? Stel ‘m dan gerust aan De Schrijfdokter. Ook als je een offerte wilt ontvangen, kun je ons gewoon via de mail benaderen. Wij hanteren de regels en richtlijnen van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.

 

Nettoloon of netto loon

Wat is correct? Nettoloon of netto loon?

Schrijf je een combinatie van woorden met netto en bruto nou als één woord of los van elkaar? De verschillende woordenboeken en spellingsgidsen zijn het hier niet over eens. Je hebt daarin eigenlijk twee kampen. Lees verder na onderstaande aanbieding van De Schrijfdokter.

Top 25 Irritantste Taalproblemen

Gratis download!

Inclusief heldere uitleg! En wij vragen niet om uw gegevens of mailadres.

Nettoloon als bijwoord

Sommige naslagwerken beschouwen bruto en netto als bijwoorden. Volgens die definitie worden ze altijd vastgemaakt aan het woord erna. je ziet de combinatie in dat geval als samenstellingen. Dit betekent dat er je bij een klinkerbotsing tussen de -o en de e-, i-, o- en u- een streepje moet toevoegen. Kijk maar naar de volgende voorbeelden:

  • nettosalaris
  • nettowinst
  • netto-inkomen
  • brutogewicht
  • brutoloon
  • bruto-opbrengst

nettoloon of netto loon

Netto loon als bijvoeglijk naamwoord

Bekijk je het van de andere kant, dan kun je ook zeggen dat bruto en netto bijvoeglijk naamwoorden zijn. In dat geval schrijf je het woord wel los. Vergelijk het in dat geval met een hoge winst, een laag salaris. Twijfel je? Houd dan in je achterhoofd dat nettoloon doorgaans de meest gebruikte variant is.

Er is één ding dat in alle woordenboeken staat. Als na bruto en netto een bijvoeglijk naamwoord staat, schrijf je ze nooit aan dat bijvoeglijk naamwoord vast: netto binnenlands product, bruto besteedbaar inkomen.

Heb je nog vragen over een taalkwestie zoals nettoloon of netto loon? Stel ze gerust. Ook voor een offerte mag je ons benaderen. Deze heb je dan binnen 24 uur in de mailbox. De Schrijfdokter volgt altijd de regels en richtlijnen van het Genootschap Onze Taal.

Minimumleeftijd

Is het minimumleeftijd of minimum leeftijd?

De eerste optie – minimumleeftijd – is de juiste. Dit komt omdat we hier te maken hebben met twee zelfstandige naamwoorden die een samenstelling vormen: het minimum in combinatie met de leeftijd. In onze taal worden samenstellingen als deze aan elkaar geschreven:

  • maximumlengte
  • minimumgewicht
  • maximumuitkering
  • minimumaantal

 

Top 25 Irritantste Taalproblemen

Gratis download!

Inclusief heldere uitleg! En wij vragen niet om uw gegevens of mailadres.

Latijnse benaming

Het maakt in dit geval niet uit dat een van beide zelfstandig naamwoorden uit het Latijn komt. Deze woorden gedragen zich dus hetzelfde als de volgende voorbeelden:

  • calciumafzetting
  • ziekenhuislaboratorium
  • vacuümpomp
  • dinosaurustand
  • vrouwenquotum

minimumleeftijd

Minimumleeftijd – belangrijk

Wat wel belangrijk is om te onthouden, is dat we hier spreken over samenstellingen met twee zelfstandige naamwoorden. De bijvoeglijke naamwoorden minimaal en maximaal zijn verwant aan minimum en maximum. Maar omdat ze bijvoeglijke naamwoorden zijn, worden ze ook op die manier gebruikt en niet aan elkaar geschreven:

  • de minimale leeftijd
  • de maximale lengte
  • het minimale gewicht
  • de maximale uitkering

 

Heb je vaker van dit soort vragen, stel ze gerust. Ook voor een offerte kun je ons benaderen. De Schrijfdokter volgt altijd de regels en adviezen van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.

Menig of menige

Is het menig of menige student?

Over het algemeen genomen is de regel dat menige de juiste vorm is. Er zijn een aantal uitzonderingen, maar het is lastig om daar vaste regels aan te koppelen. Een vuistregel die je volgens sommige stijlgidsen kunt gebruiken, is dat menig veel deftiger klinkt dan menige. Maar welke uitzonderingen zijn er dan? Lees verder onder de aanbieding van De Schrijfdokter.

Top 25 Irritantste Taalproblemen

Gratis download!

Inclusief heldere uitleg! En wij vragen niet om uw gegevens of mailadres.

Uitzonderingen bij menig of menige

  1. Als er een onzijdig woord volgt: menig meisje, menig theater.
  2. Als er mens achter staat.
  3. Als je een combinatie hebt van een niet verder vervoegd bijvoeglijk naamwoord (groot, blauw, etc) en een de-woord: menig financieel specialist.
  4. In sommige gevallen krijg je menig als er sprake is van een persoonsaanduiding die ofwel mannelijk ofwel neutraal is: menig dichter, menig expert.

menig of menige

Vooral in dat laatste geval geldt dat het moeilijk is om er vaste regels aan te hangen. Want wanneer is een persoonsaanduiding mannelijk of neutraal? Soms is het duidelijk in het geval van politicus versus politica, maar soms ook niet. Daarom is het vooral goed om ook naar de context van het woord te kijken.

Vind je dit lastig of heb je vaker een taalvraag? Stel ‘m gerust aan De Schrijfdokter. Ook voor een offerte kun je ons altijd benaderen. Wij hanteren altijd de regels van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.