Categorie archief: taaldilemma

God met hoofdletter

Hoofdletter of niet?

Wanneer schrijf je god met een hoofdletter en wanneer niet? Het antwoord op deze vraag is relatief eenvoudig. Verwijs je naar de specifieke, almachtige en enige God, dan krijg je een hoofdletter. De hoofdletter vervalt als je niet naar die ene God verwijst of het in algemene zin over god hebt. De onderstaande voorbeelden zullen het verschil duidelijk maken.

god met hoofdletter

God met hoofdletter

Als je verwijst naar het enige wezen dat aan het hoofd staat van een godsdienst, dan gebruik je een hoofdletter. Je kunt het woord god in dat geval zien als een naam. Over het algemeen gaat het in dit geval over de God van de christenen, de joden of de islamieten. De hoofdletter zorgt ook voor een gevoel van eerbied voor de godheid. Hetzelfde geldt voor samenstellingen en bepaalde uitroepen en uitdrukkingen. Zolang het maar gaat over die ene God:

  • Jezus wordt beschouwd als de zoon van God.
  • Geloof jij in God?
  • ‘Allah’ is het arabische woord voor God.
  • Het koninkrijk van God heet het Godsrijk.
  • Een boodschapper van God wordt een Godsgezant genoemd.
  • Ik dank God dat de auto niet zo hard reed toen hij plotseling de hoek om kwam.
  • O mijn God!
  • God mag weten waar ik mijn sleutels was kwijtgeraakt.
  • Sinds zijn scheiding leeft hij van God los!

Met kleine letter

Tegenwoordig is in veel uitdrukkingen en woorden de verwijzing naar die ene God naar de achtergrond gegaan. Het gaat in die gevallen meer over een algemene verwijzing naar een god of meerdere goden. Er wordt dan een kleine letter gebruikt. Hetzelfde geldt als god alleen wordt gebruikt om een woord te versterken, om te vloeken of als er sprake is van een religie met meerdere goden. Ten slotte is dit ook het geval als een woord van God is afgeleid. Dit alles zie je in de volgende voorbeelden:

  • Als godvrezend persoon was de activist altijd geneigd voor de zwakkeren op te komen.
  • Dat was je reinste godslastering!
  • Veel Griekse goden hebben een Romeins evenbeeld.
  • Mars is de Romeinse god van de oorlog.
  • Zei je nou godverdomme?
  • Mijn arm was godzijdank niet gebroken.
  • De politicus zat de godsganse dag te appen met zijn maîtresse.
  • Wat een goddelijk lichaam had die man.
  • Mijn buurman leidde een goddeloos bestaan.
  • Een van mijn favoriete boeken heet ‘godverdomse dagen op een godverdomse bol’.
  • Theologie wordt ook wel godgeleerdheid genoemd.

Zit je vaker te worstelen met bepaalde taalkwesties? Stel je vraag dan gerust aan De Schrijfdokter. Ook voor een offerte zijn wij altijd bereikbaar. De Schrijfdokter hanteert altijd de regels van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.

Gelijk of meteen

Wat is de beste variant?

Stel, je vraagt iemand om iets te drinken voor je in te schenken. Moet diegene dan zeggen dat hij dat meteen doet of gelijk doet? Beide woorden kunnen in dit geval gebruikt worden.

gelijk of meteen

Is er een verschil?

Zowel meteen als gelijk betekent dat iets op dat moment onmiddellijk gebeurt of in één moeite door kan. Beide woorden zijn dus synoniemen, en al een tijdje ook. Al sinds het einde van de negentiende eeuw staat in de Van Dale dat gelijk kan worden gebruikt als vervanging voor meteen. In de twintigste eeuw werd daar wel een kanttekening bij geplaatst. Het zou een woord zijn dat voornamelijk in de provincie werd gebruikt. Toch is Van Dale daar inmiddels weer op teruggekomen. Er zijn zelfs naslagwerken die nog eerder waren met het toevoegen van deze betekenis van gelijk.

Hoe in Vlaanderen

Bij onze zuiderburen wordt gelijk minder vaak gebruikt in de betekenis van meteen dan bij ons. Sommigen zeggen dat het kan worden gezien als een germanisme, als een letterlijke vertaling van gleich. Er is echter geen bewijs dat het gebruik van gelijk voor meteen is ontstaan door buitenlandse invloeden.

Toch zie je een onderscheid wanneer de verschillende woorden worden gebruikt. Gelijk wordt vaker in een informele context gebruikt. Er zijn bovendien mensen die meteen mooier vinden. In een formele context wordt daarom meteen vaker gebruikt, kijk maar:

  • Haal meteen even een brood als je toch bij de supermarkt in de buurt bent.
  • Haal gelijk even een brood als je toch bij de supermarkt in de buurt bent.
  • Wij verzoeken u het formulier meteen terug te sturen.

Een kanttekening bij dit alles is dat gelijk ook een andere betekenis kan hebben: tegelijk. Kan er verwarring ontstaan in een zin door de dubbele betekenis, dan is het beter om dit woord te vermijden en meteen of tegelijk te gebruiken. Kijk bijvoorbeeld naar de volgende zin waarin niet duidelijk is welke betekenis hier wordt bedoeld: “Zijn de kinderen gelijk weggegaan?”

Voor meer taalvragen kun je altijd De Schrijfdokter benaderen. Echter, voor een offerte mag je ons offerteformulier gebruiken. Wij hanteren altijd de regels en adviezen van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.

Gebruikmaken of gebruik maken

Welke variant is correct?

Soms heb je van die woorden waarbij je twijfelt of deze nou echt helemaal aan elkaar geschreven moeten worden of niet. Kijk bijvoorbeeld eens naar gebruikmaken of gebruik maken? De eerste optie is de juiste volgens alle woordenboeken. Er is echter één uitzondering. Deze lees je onderaan.

gebruikmaken of gebruik maken

Deze schrijfwijze is niet correct.

Samenstelling

De beide delen in deze samenstelling – in dit geval zelfs samenkoppeling – worden al zo lang samen gebruikt dat ze een vaste combinatie zijn gaan vormen. Al in de jaren 90 werd het opgenomen in de woordenboeken als één geheel. Dat is ook de reden waarom het werkwoord ook in de vervoegde vormen aan elkaar wordt geschreven. Denk aan:

  • Je bent echt slim als je van die regeling gebruikmaakt! Dat scheelt je honderden euro’s!
  • Maikel had graag van mijn aanbod gebruikgemaakt, maar helaas kon hij die dag niet.
  • We hebben gisteren gebruikgemaakt van de bioscoopbon die we nog hadden liggen.
  • Als er door de overheid gebruikgemaakt wordt van corrupte aannemers, zeg ik mijn vertrouwen op.

Toch is ook hier weer een uitzondering te benoemen waar soms discussies door ontstaan. Maak je ergens juist geen gebruik van, dan schrijf je de woorden wel los van elkaar.

  • Gebruik een kettingslot als u geen gebruik maakt van de bewaakte fietsenstallingen.
  • Denk jij ook dat er geen gebruik gemaakt wordt van zijn website?

Twijfel je vaker over een bepaalde schrijfwijze als je een brief aan het schrijven bent, bijvoorbeeld net als nu over gebruikmaken of gebruik maken? Benader dan gerust De Schrijfdokter. Wij kijken vrijblijvend naar je vraag die wij binnen 24 uur beantwoorden. Ook voor het opvragen van een offerte zien wij je bericht graag verschijnen. Gelieve dan wel ons offerteformulier te gebruiken.

De Schrijfdokter volgt altijd de regels, richtlijnen en adviezen van het Genootschap Onze Taal in Den Haag. Dat is de leidende organisatie in Nederland als het gaat om onze taal.

Frikandel of frikadel

Wat is correct?

Laten we voor eens en voor altijd duidelijkheid geven over de spelling van een veel gegeten snack in Nederland: is het frikandel of frikadel. Het antwoord? Beide woorden zijn juist gespeld. Hoe dat kan? Een frikadel is gewoon iets anders dan een frikandel. Hoe je het spelt hangt dus af van waar je het precies over hebt.

De verwarring hierover is ontstaan omdat het nieuwe frikandel niet meteen in de woordenboeken voorkwam. Daardoor leek het dat frikadel de juiste spelling had. Sinds 2005 zijn beide woorden en hun betekenis wel te vinden.

frikandel of frikadel

Frikandel

De naam frikandel is bedacht door een Nederlandse snackfabrikant, De Vries, in de jaren 50 van de vorige eeuw. In die periode kwamen er nieuwe eisen voor hoeveel meel er in bepaalde vleesproducten mocht zitten. Hierdoor mocht de gehaktbal van de fabrikant officieel geen gehaktbal meer genoemd worden. De vleesbal werd uitgerold tot een worst en werd frikandel genoemd. Waarom frikandel? Waarschijnlijk wilde De Vries hiermee verwijzen naar de frikadel. De n die eraan werd toegevoegd gaf het een wat luxere uitstraling door de gelijkenis met fricandeau. Uiteindelijk is de frikandel door een andere fabrikant glad gemaakt en uitgegroeid tot de snack die wij vandaag de dag nog goed kennen. Ook onze zuiderburen eten frikandellen, maar deze kunnen in onze ogen meer worden gezien als een curryworst.

Frikadel

Dit woord kwam al lang voor in onze taal, in ieder geval sinds de zeventiende eeuw. Het wordt gebruikt om een bal of een schijf van gehakt aan te duiden. Ook in Duitsland heeft Frikandelle die betekenis. Toch kan het daar ook staan voor een soort biefstuk en zorgt het ook daar voor verwarring.

Heb je vaker een vraag over een bepaalde taalkwestie? Leg ze gerust voor aan De Schrijfdokter. Of gebruik het offerteformulier als je graag een scherpe offerte van ons wilt ontvangen. Wij volgen altijd de spellingsregels van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.

Feestdagen met hoofdletter

Wel of geen hoofdletter?

Feestdagen en dagen waarop specifieke mensen, dingen of gebeurtenissen worden herdacht zijn erg belangrijk. We krijgen er niet voor niks soms vrij voor. Maar moeten de namen van die feestdagen met hoofdletter worden geschreven of juist niet?

feestdagen hoofdletter

Pinksteren of pinksterfeest

Officieel gezien worden namen van feestdagen en van feesten – die vaak uit een religieuze traditie voortkomen – met een hoofdletter geschreven. Denk aan Pasen, Hemelvaart, Moederdag, Chanoeka, Koningsdag en Kerstmis. Heb je het echter niet over de officiële naam, maar een informelere variant ervan, dan moet je juist weer een kleine letter gebruiken. Zo is heb je het enerzijds over het pinksterfeest en anderzijds over Pinksteren.

Het lastige hiervan is wel dat je moet kunnen bepalen wat informeel is en wat niet is. Vaak is dat niet eens belangrijk omdat het over het algemeen over dezelfde feestdag gaat of de officiële variant een stuk minder wordt gebruikt. In sommige spellingsgidsen wordt daarom gezegd dat je het begrip feestdag minder strikt hoeft te gebruiken. Daardoor mag je ook varianten op de officiële naam en andere feestdagen waarop iets wordt herdacht met een hoofdletter schrijven.

Officiële vorm – alternatief

  • eerste paasdag – Eerste Paasdag
  • kerst – Kerst
  • nieuwjaarsdag – Nieuwjaarsdag
  • oud en nieuw – Oud en Nieuw
  • dierendag – Dierendag

We hebben het hierboven over het gebruik van de naam van een feestdag op zichzelf. Als je de naam in een samenstelling gebruikt, of er een ander woord van afleidt, vervalt de hoofdletter in alle gevallen:

  • moederdagcadeau
  • valentijnsdagaanbieding
  • nieuwsjaarviering
  • halloweenachtig
  • kerstig

Heb je vaker vrager over dit soort taalkwesties? Stel ze gerust aan De Schrijfdokter. Binnen 24 uur ontvang je van ons een reactie in de mailbox. Ook voor het opvragen van een offerte kun je ons benaderen. Gebruik hiervoor ons offerteformulier. De Schrijfdokter volgt altijd de richtlijnen van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.

Enige of enigste

Wat is juist?

Als je geen broers of zussen hebt, ben je dan enig kind of enigst kind? Wat bij enige of enigste in ieder geval vaststaat, is dat enig wordt gebruikt in officiële documenten en dus als de meest correcte vorm wordt gezien. Enigst wordt vaker gebruikt in een informele context. Voor beide varianten zijn argumenten te bedenken. Deze uitleg vind je overigens ook terug in de onderstaande aanbieding van De Schrijfdokter.

 

PROBLEMEN MET SPELLING?

Vind hier een antwoord op elke taalvraag. Het e-book ‘De 100 meest voorkomende taalproblemen’ biedt 150 pagina’s aan eenvoudige taaluitleg.

Aangeboden door De Schrijfdokter

Download hier je e-book

 

Foutieve verbuiging

Het belangrijkste reden om voor enig kind te kiezen is dat enigst wordt gezien als een foutieve verbuiging. Enig betekent namelijk dat er ergens maar één van is. Iets kan dus niet eniger zijn, laat staan enigst. Het probleem met deze beredenering is echter dat enig ook nog andere betekenissen kan hebben. Als je het hebt over een kind dat gewoon heel erg leuk is, kun je het ook enig noemen. De vergrotende en overtreffende trap is in dat geval ook mogelijk. In het meervoud is er zelfs nog een derde betekenis: enige boeken staat dan voor enkele boeken. Dat leidt dus tot de belangrijkste reden om voor enigst kind te kiezen: het voorkomen van verwarring met de andere betekenissen. Heb je het over enigste kinderen dan is namelijk meteen duidelijk dat je het niet over een paar kinderen hebt. enige of enigste

Wat zegt Van Dale over enige of enigste?

Ook Van Dale accepteert de term enigst kind. Zij geven daarvoor de reden dat enigst in deze context een zogenaamd elatieve vorm van enig is. Daarmee bedoelen ze dat de originele betekenis van enig – als in datgene waar er maar één van is – in enigst kind verloren is geraakt en is vervangen door een nieuwe betekenis: zonder broers of zussen. Ditzelfde verschijnsel komen we tegen in de aanhef Beste Femke. Daarmee wil je niet zeggen dat Femke de allerbeste is, maar dat dit nu eenmaal een correcte aanspreekvorm is. Toch is er ook een context waarin enigst niet correct is, namelijk wanneer er sprake is van een lidwoord. Denk aan de volgende situaties:

  • Het enigste doel is om voor volgende zomer 10 kilo af te vallen.
  • Kinderboeken zijn de enigste boeken die ik lees.

Door het lidwoord bestaat er weinig tot geen twijfel over de betekenis en daarom is de verduidelijking die het gebruik van enigste biedt niet nodig. Heb je vaker vragen over dit soort taalkwesties? Stel ze gerust aan De Schrijfdokter. Binnen 24 uur geven wij je een uitgebreide reactie op je vraag. Voor het opvragen van een offerte gelieve ons offerteformulier te gebruiken. De Schrijfdokter volgt altijd de regels van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.

Gedachte of gedachten

Wanneer welke variant?

Iedereen discussieert weleens met iemand over bepaalde onderwerpen. Maar wissel je dan van gedachte of gedachten? Hier is maar één correct antwoord: je wisselt van gedachten. Het gaat in dat soort situaties namelijk over het verwoorden van meerdere ideeën, meer dan één gedachte.

gedachte of gedachten

Gedachte of gedachten – enkelvoud/meervoud

Zou je het enkelvoud gebruiken, dan roept het hele andere situaties op. Het lijkt dan op het wisselen van een fiets of van een jas. In die gevallen wordt er iets fysiek overgedragen naar een ander, vindt er een daadwerkelijke uitwisseling plaats. Het wisselen in van gedachten wisselen heeft een andere betekenis.

Natuurlijk zijn er ook genoeg andere uitdrukkingen met gedachte(n) te bedenken. In die gevallen kun je vaak beide vormen door elkaar gebruiken. Toch komt ook daar het meervoud het meest voor:

  • Jij zult voor altijd in mijn gedachte(n) blijven.
  • Marijke had een leuke verrassing in gedachte(n).
  • Naar mijn gedachte(n) was dat totaal onverantwoord!
  • De treinpassagier was zo diep in gedachte(n) dat hij de conducteur niet hoorde.
  • Mijn opmerking deed hem van gedachte(n) veranderen.
  • Toen Steffi begon aan haar nieuwe baan nam ze goed in gedachte(n) wat ze wilde bereiken.

Weet je het even niet?

Twijfel je vaker over taalkwesties zoals gedachte of gedachten? Leg ze dan gerust voor aan de professionals van De Schrijfdokter. Binnen 24 uur krijg je dan van ons een reactie in je mailbox. Ook voor het opvragen van een offerte mag je ons benaderen. Gebruik dan hiervoor ons offerteformulier. De Schrijfdokter hanteert altijd de regels, richtlijnen en adviezen van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.

Afkomen op

Welke schrijfwijze is correct?

Het is altijd lastig bij samengestelde werkwoorden (dus bij afkomen op) om te bepalen welke delen je nu wel en niet samen moet voegen: waar hoort de spatie in er + op + af + komen? In dit geval komt de spatie na op en wordt het dus erop afkomen.

afkomen op

Waarom erop afkomen

Dit komt doordat deze vervoeging is afgeleid van het werkwoord afkomen op. Hieraan zie je dat af bij het werkwoord komen hoort. Er en op horen ook aan elkaar. Dat heeft met de regel te maken dat bij combinaties van er met een voorzetsel en een werkwoord de voorzetsels die niet bij het werkwoord horen aan er worden toegevoegd. Excuses voor de lastige zin, maar de uitleg kan even niet anders. Hetzelfde is het geval bij andere werkwoorden met een dergelijke opbouw: erop afrennen, erop afstappen, etc. Natuurlijk hangt het van de opbouw van de zin af of de woorden ook aan elkaar kunnen worden geschreven. Bijvoorbeeld:

  • De uitverkoop was zeer succesvol. Er kwamen veel mensen op af.
  • De politieagent was er meteen op afgestapt.
  • Heb je gezien hoe hij erop afrende?

Eropaf aan elkaar

In de uitroep Eropaf! is geen werkwoord te bekennen. Dat is de reden dat deze woorden aan elkaar kunnen worden geschreven en dus één geheel vormen. Daarom wordt ook af aan erop gekoppeld.

Heb je vaker problemen met dit soort taalkwesties? Meld ze dan gerust aan De Schrijfdokter. Wij bekijken je vraag en geven je binnen 24 uur een reactie. Ook kun je ons benaderen voor een offerte. Gebruik hiervoor ons offerteformulier. De Schrijfdokter volgt altijd de regels en richtlijnen van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.

Naargelang of naar gelang

Wat is correct?

Naargelang of naar gelang? Beide varianten zijn mogelijk, al is het wel afhankelijk van de context van de zin. Het kan als voegwoord worden gebruikt (naargelang) maar ook als voorzetsel (naar gelang).

naargelang of naar gelang

Naargelang

Je schrijft naargelang aan elkaar als je het woord kunt vervangen door het woord naarmate. Ter verduidelijking volgen hier enkele voorbeelden:

  • Naargelang (of naarmate) de ochtend vorderde kreeg ik steeds meer honger.
  • Ik voel me er zeer prettig bij, zeker naargelang (of naarmate) ik hier vaker kom.
  • Naargelang de hoeveelheid suiker in mijn koffie steeds groter werd, werd het drankje steeds minder lekker.

Naar gelang

Als je het woord naargelang niet kunt vervangen door het woord naarmate, dien je naar gelang los van elkaar te schrijven. Je merkt dan dat de betekenis ervan verandert. Hieronder enkele voorbeelden:

  • Naar gelang het verbruik van uw telefoon betaalt u.
  • Naar gelang de animo van het evenement dat we organiseren bepalen we de grootte van de tent.

Vuistregel

Als we de regels van het Genootschap Onze Taal in Den Haag volgen (en dat doet De Schrijfdokter doorgaans) stuiten we op een iets andere vuistregel dan de regel die wijzelf hanteren. De Schrijfdokter stelt: als naargelang vervangen kan worden door naarmate, schrijf je naargelang aan elkaar. Het Genootschap Onze Taal stelt: naar gelang wordt los van elkaar geschreven als er van achter staat of achter kan staan.

Er bestaan instanties die er een afwijkende mening op nahouden. Een van onze taalcollega’s (een taaladviseur van een Vlaamse omroep) meldt dat naargelang altijd aaneen geschreven dient te worden. Voorlopig lijkt het me raadzaam je te houden aan de regels die wij en onze collega’s van het Genootschap Onze Taal hanteren.

Heb je vaker vragen over bepaalde taalkwesties? Stel ze gerust aan De Schrijfdokter. Ook voor het opvragen van een offerte mag je ons benaderen. Gelieve dit dan wel te doen middels ons offerteformulier.

Opsommingen in tekst

Hoe noteer ik opsommingen in tekst

Hoe schrijf ik opsommingen in een tekst? Gebruik ik na elk deel van een opsomming een punt, een puntkomma of helemaal niets? Veel varianten zijn mogelijk. Het is echter wel afhankelijk van wat er in de opsomming staat vermeld.

opsommingen in tekst

Hele zinnen als opsomming

Als er in de opsomming hele zinnen staan vermeld, dan is het gebruikelijk om aan het einde van de zin (en dus achter elk deel van de opsomming) een punt te schrijven. Zie onderstaand voorbeeld:

De drie redenen om voor Jansen BV te kiezen:

  • Wij bieden u een scherpe prijs.
  • Aangeschafte goederen kunnen binnen 14 dagen worden geretourneerd.
  • Wij vinden een goede service vanzelfsprekend.

Delen van zinnen als opsomming

In sommige gevallen tref je in een opsomming delen van een zin aan. Dan is het gewenst om een puntkomma te gebruiken. Maar let op: het laatste deel van de opsomming sluiten we dan af met een punt. Zie onderstaand voorbeeld:

Jansen BV is voor u de juiste partner omdat…

  • … wij een scherpe prijs bieden;
  • … aangeschafte goederen binnen 14 dagen kunnen worden geretourneerd;
  • … wij een goede service vanzelfsprekend vinden.

Eén of enkele woorden als opsomming

Hoe korter de opsommingen zijn, hoe logischer het wordt om de punt of de puntkomma weg te laten. Zie onderstaand voorbeeld:

Jansen BV is voor u de juiste partner vanwege onze…

  • scherpe prijs
  • mogelijkheid tot retourneren
  • goede service

Gemengde opsomming

Het wordt natuurlijk lastig als we te maken hebben met een gemengde opsomming, dus een opsomming met daarin hele zinnen, halve zinnen en bijvoorbeeld één woord. Alle regels die hierboven staan vermeld kunnen dan gelijk in de prullenbak. Kies dan voor een variant die jou het beste ligt en vooral eentje die voor de lezer duidelijk overkomt.

Heb je nog vragen over opsommingen in teksten? Stel deze dan gerust aan De Schrijfdokter. Ook voor een offerte mag je ons benaderen. Wij volgen altijd de regels en richtlijnen van het Genootschap Onze Taal in Den Haag.